Esperanto es el latín de la democracia, es una lengua planificada de fácil aprendizaje creada en 1887 por el polaco Lázaro Zamenhof. Fue propuesta en las Naciones Unidas como idioma común neutral para toda la humanidad. La mayoría de esperantistas aprenden la lengua de forma auto-didáctica debido a su facilidad.

En este curso práctico para hispanohablantes los ejercicios son atrayentes, las explicaciones claras y breves, el vocabulario es de inmediata y cotidiana aplicación y no se omite el buen humor.

Jorge Hess

¿Sabe usted esperanto?

Curso práctico de la lengua internacional

ePub r1.8

Titivillus 09.04.2020

Título original: ¿Sabe usted esperanto?

Jorge Hess, 1956

Ilustraciones: Carlos Wappers

Editor digital: Titivillus

ePub base r2.1

Aprendamos esperanto

Son tan insignificantes los sacrificios que todo hombre debe realizar para aprender esperanto, y tan inmensos los beneficios que de ello han de resultar, que nadie debe sustraerse de hacer ese estudio.

LEON TOLSTOY

PRONUNCIACIÓN

El alfabeto de esperanto consta de 28 letras. Cada letra representa sólo un sonido:

A-a, B-b, C-c, Ĉ-ĉ, D-d, E-e, F-f, G-g, Ĝ-ĝ, H-h, Ĥ-ĥ, I-i, J-j, Ĵ-ĵ,

K-k, L-l, M-m, N-n, O-o, P-p, R-r, S-s, Ŝ-ŝ, T-t, U-u, Ŭ-ŭ, V-v, Z-z.

Las vocales, a, e, i, o, u, son iguales que en español.

Las consonantes se pronuncian como en español, con excepción de las que siguen:

c - Suena como ts: danco, cedro (dantso, tsedro).

ĉ - Como ch: ĉu (chu), ĉambro (chambro).

g - Es siempre suave: gitaro (guitaro), gemo (guemo), ganto, (ganto).

ĝ - Como en italiano "giardino" o como j en "Jeep", "jockey".

h - Suena aspirada como en inglés.

ĥ - Como nuestra j: ĥoro (joro).

ĵ - Como j francesa en "journal" o como la s en inglés "treasure" o "vision".

ŝ - Como sh en "Shakespeare" o la ch francesa en "chic".

z - Suena como en francés o en inglés.

j y ŭ son semiconsonantes.

j - Suena como y en voy, hoy o como i en hielo, hiato. Forma sílaba (diptongo) con la vocal vecina: aj, ej, oj; uj, (ay, ey, oy, uy). Jes (yes), kaj (cay).;

ŭ - Es la u breve de Europa, auto, y también forma diptongo con la vocal vecina: Eŭropo, aŭto.

Las letras q, w, x, y no existen en el alfabeto de esperanto. Tampoco existen letras dobles ni mudas. El nombre de las consonantes se forma agregando a éstas la letra o: bo, co, do, jo, ŭo, etc.

El acento recae siempre sobre la penúltima sílaba. El número de vocales de una palabra indica el número de sílabas que la forman. En esperanto el acento no se escribe, sólo se pronuncia; no hay tilde.

Ejemplos: Papero estas utila (papéro éstas utíla). Como la j no es vocal, el plural paperoj estas utilaj (papéroy éstas utílay) no cambia de acento, pues las sílabas son pa-pe-roj, u-ti-laj. Así jes (yes, como en inglés) es una sílaba, pero ies (íes) son dos. Belaj (bé-lay) son dos, mientras que balai (ba-lá-i) son tres. Baldaŭ (bál-dau) dos silabas; balau (ba-lá-u) son tres. Y así Maria (Ma-rí-a), Sonja (Só-nia); kio, kiu (quí-o, quí-u). Este artificio de la j y la ŭ permite al esperanto disponer de diptongos sin recurrir al acento ortográfico.

b, v: Los de habla española deberán tener presente que el sonido de la "b" es muy distinto que el de la "v" y que en esperanto deben diferenciarse perfectamente. La v es siempre labidental: bela, velo, baro, varo.

r, rr: En esperanto la "r" no tiene dos sonidos, como en español (rosa, aro); siempre es suave como en "pared". En rivero las dos eres suenan igual.

Cuando en una palabra se suceden dos letras iguales se pronuncian separadamente. Así mallonga (mal-longa) -corta, opinii (opini-i) -opinar.

La frato estas bona (el hermano es bueno). Descompongamos esta simple oración en sus elementos:

La es el artículo determinado. Se emplea en general como en castellano, al referirse a cosas o seres conocidos o determinados. La indeterminación: "un hermano" se traduce por ausencia de artículo, y el problema se resuelve con economía.

frato es sustantivo. El sustantivo es el nombre de las cosas o seres. Frato se compone de la raíz frat- y de la terminación -o, que corresponde a todos los sustantivos en esperanto.

estas indica el estado. Es un verbo. El verbo es una palabra que expresa acción o estado. Tenemos aquí la raíz est- y la terminación -as que llevan en esperanto todos los verbos en tiempo presente.

bona señala la cualidad. Es un adjetivo y por eso termina en -a como todos los adjetivos en esperanto.

Si ponemos la frase en plural: La fratoj estas bonaj (Los hermanos son buenos), (pronúnciese: la frátoi éstas bónai), notamos que el artículo la no ha variado, que el plural se forma añadiendo una j final al nombre y al adjetivo; que el verbo estas no cambia en el plural. Y si decimos La fratino estas bona (La hermana es buena), (pronúnciese: la fratíno éstas bóna), observamos que el artículo la permanece invariable, que el adjetivo bona es igual para masculino y femenino.

Ĉu la frato estas bona? (¿Es bueno el hermano?) (pronúnciese: chu la fráto éstas bóna). El español tiene el signo de interrogación invertido (¿), que otras lenguas no usan porque interrogan invirtiendo la frase. En esperanto tenemos el signo sonoro ĉu (chu) que se ve y se oye, y no obliga a entonación determinada. Ĉu = ¿, ¿Acaso…?

Kiu estas bona? (¿Quién es bueno?) nos muestra que, naturalmente, no hace falta poner ĉu ante una palabra que de por si ya es interrogativa. Lo mismo ocurrirá con kio? (quío) = ¿qué cosa?, etc.

La libro estas nova (nuevo).

Ĉu la libro estas nova? - Jes, la libro estas nova. / Kio estas nova? - La libro.

Jes = si. Ne = no. Ĉu Esperanto estas facila? - Jes!

Y, antes de comenzar con la 1ª Leciono, retenga y trate de seguir estos pocos consejos, aplicables al estudio de cualquier lengua:

Lea en voz alta.

Es preferible leer y releer los textos que memorizar reglas.

Antes de recurrir al vocabulario, trate de comprender por el contexto.

No traduzca mentalmente, al responder preguntas hágalo directamente en la nueva lengua.

¿Cómo es el esperanto?

El esperanto, obra maestra de lógica y sencillez.

(Academia de Ciencias de París).

La gramática del esperanto es muy sencilla. La componen 16 breves reglas. Estas reglas no tienen excepción. El esperanto es fonético. Se escribe como se pronuncia. Cada letra representa siempre el mismo sonido. El vocabulario de esperanto ha sido tomado de las principales lenguas europeas o de sus fuentes y la selección ha obedecido al criterio de máxima internacionalidad. Alrededor de un 70% de sus elementos son de origen latino o neolatino, por lo tanto reconocibles para todo hispanohablante.

En toda palabra hay un elemento llamado raíz, del cual se derivan otras palabras y que en español suele variar considerablemente: lluvia - pluvial, hígado - hepático, a veces, la derivación puede partir de otra raíz: hermano - fraterno, casa - doméstico, etc.

En esperanto la raíz es invariable, decimos: pluvo-pluva, hepato-hepata, frato - frata, domo - doma. Las terminaciones o, a, e, agregadas a la raíz dan el sustantivo, el adjetivo, el adverbio respectivamente; la i marca el infinitivo de los verbos. Esto rige para todos los verbos, sustantivos, etcétera:

telefono

teléfono

telefona

telefónico

telefone

telefónicamente

telefoni

telefonear

parolo

(la) palabra

parola

oral

parole

oralmente

paroli

hablar

VERBOS

En esperanto el pronombre determina la persona, y la terminación, el tiempo. Existe una sola conjugación absolutamente regular. Tan sólo doce desinencias o terminaciones reemplazan con ventaja los miles de ellas que acumulan las lenguas nacionales. En esperanto no hay verbos irregulares ni defectivos, lo que no quita que con ayuda de este mismo verbo "ser" único auxiliar, se puedan componer los tiempos más sutiles cuando sea necesario sutilizar.

VERBO ESTI

VERBO SER

mi estas

yo soy

vi estas

tú eres

li estas

él es

ni estas

nosotros somos

vi estas

vosotros sois

ili estas

ellos son

VERBO IRI

VERBO IR

mi iras

yo voy

vi iras

tú vas

li iras

él va

ni iras

nosotros vamos

vi iras

vosotros vais

ili iras

ellos van

COMPOSICIÓN

El esperanto toma sus elementos (raíces, prefijos, sufijos, terminaciones) de las grandes lenguas de cultura, pero poniendo orden en ellos y regularizando sus funciones, con lo que obtiene de ellas el máximo rendimiento.

En nuestras lenguas nacionales todas las palabras deben buscarse en gruesos diccionarios: teléfono, telefónico, telefonista, etc.; en el diccionario del esperanto, para esta idea sólo hallaremos telefono. Las demás palabras las formamos con los elementos regulares de la lengua: telefona, telefonisto, etc., así como palabras que no existen en castellano, como telefonistino - una telefonista; telefonejo (pronunciado -eio) que es una cabina telefónica. Hemos agregado aquí a la raíz telefon los sufijos -ist, -ej, -in que indican la profesión u oficio, el local o lugar y el femenino. Y así, disponemos de afijos para instrumento, soporte, envase o continente, cualidad abstracta, conglomerado, fracción, múltiplo, etc.

Todo lo que no tiene sexo es neutro, con lo que se elimina la inconveniencia de asignar género a las cosas, género que es distinto según el idioma.

El carácter aglutinante del esperanto (y en esto se aproxima a las lenguas de extremo oriente) le permite formar fácilmente palabras compuestas, fértil recurso del que carecen nuestras lenguas neolatinas. Fervojo (pronunciar -oio) es una palabra compuesta de: fer -raíz de fero -hierro y voj- (pronunciar voy), raíz de vojo = camino, más la terminación sustantiva. Y diremos fervojisto por ferrocarrilero.

Como fervojo se forman infinidad de palabras: paperfabriko, gasmotoro, elektromotoro, muzikinstrumento, dancmuziko, operteatro, policnovelo, etcétera.

¿Qué es el esperanto?

Esperanto es el latín de la democracia.

El latín sirvió en su tiempo de vehículo al pensamiento universal en todo el Occidente. Los hombres de ciencia y los filósofos de entonces se intercomunicaban por medio de él con relativa facilidad. Para los demás miembros de aquellos pueblos —en su mayor parte analfabetos— separados por distancias que se medían en meses, la necesidad de una lengua común no existía y vivían perfectamente sin esta preocupación, separados por más de 3000 idiomas y dialectos.

Pero desde el reinado del latín a nuestros días, la técnica ha reducido enormemente las distancias. El mundo de tres años de Magallanes se ha reducido a un mundo de unos pocos días para los aviones comerciales, y la radio ha anulado, prácticamente, todas las distancias en nuestro planeta. Lo absurdo es que en este mundo así reducido y cuyos habitantes están en constante comunicación, los pueblos siguen divididos en sus 3000 idiomas y dialectos. El latín ha sido reemplazado por el traductor. Radio, cine, libros, diarios, conferencias internacionales, todo lo que traspase las fronteras lingüísticas, es dominio del traductor.

Pero la traducción no es el remedio sino un paliativo deficiente, antieconómico y lento. Y esto no resuelve la comunicación personal, de hombre a hombre. Aún en los congresos internacionales, sus participantes tienen relaciones personales de sordomudos. Ninguna lengua nacional puede cumplir función de lengua internacional, por 3 razones:

a) las lenguas nacionales, debido a sus caprichosas irregularidades, son difíciles de aprender y de emplear con mediana corrección.

b) crearía un privilegio inadmisible para la nación cuya lengua se adoptara

c) todo imperialismo lingüístico comporta inevitablemente un imperialismo cultural; el dominio de un tipo de cultura sobre los demás.

Esperanto es la lengua que todo hombre moderno debe poseer, junto a su lengua materna, para entenderse con extranjeros en un pie de igualdad democrática. Esperanto es la solución práctica y simple del problema de la lengua internacional y como tal ya funciona. La UNESCO ha reconocido su importancia en las relaciones culturales. Existen sociedades de esperanto en todos los países, y la Asociación Universal de Esperanto, con su red de delegados cubre todo el mundo. Esperanto es enseñado en escuelas elementales, secundarias y superiores en varios países.

Es usado actualmente en todas las actividades de la vida humana, en empresas privadas, organizaciones de cultura y por varios gobiernos. Numerosas estaciones de radio transmiten en esperanto. En 1970, 35 000 libros, entre originales y traducciones formaban la literatura de esperanto y esta cantidad continúa creciendo. Las publicaciones en la lengua internacional relacionan a la comunidad esperantista, que además mantiene una activa correspondencia.

Los esperantistas se reúnen todos los años, en Congresos Universales que constituyen algo así como su parlamento y donde se practica esperanto como lengua oratoria. Los cultores de esperanto constituyen pues, un verdadero pueblo que ha realizado la proeza de liberarse de la maldición babélica. Para formar parte de esta comunidad, que ha abierto un camino que la humanidad tendrá que recorrer, no hace falta otro requisito que seguir leyendo con atención las páginas de este libro.

Biografio de Zamenhof

Orígenes

Lázaro Ludovico Zamenhof (Ludwik Lejzer Zamenhof) procedía de una familia judía, según se dice expulsada de España en 1492, que emigró a principios del siglo XIX de Baviera (posiblemente de la ciudad Samhof) a Tykocin (Polonia rusa) y más tarde a Bialystok, donde nació el 15 de diciembre de 1859 y recibió el nombre hebreo de El'azar, transcrito en los documentos rusos como Lázaro; siguiendo la costumbre, se le dio también un segundo nombre cristiano con la misma inicial, Luis. El muchacho fue a la escuela de Bialystok entre 1869 y 1873, y desde diciembre de 1873 hasta julio de 1879 al "Instituto Alemán" de Varsovia. Después de dos años de estudio en la Facultad de Medicina de Moscú y cuatro en la de Varsovia, recibió su título de médico en la especialidad de oftalmología, que terminó de cursar en Viena (1886).

Se casó en 1887 y hasta 1897 buscó, primero en Varsovia, luego en otros lugares como Ĥerson y Grodno, clientela suficiente de la que vivir. A principios de 1898 se instaló definitivamente en el barrio judío de Varsovia, donde ejerció hasta su muerte, el 14 de abril de 1917. La profesión médica le proporcionó muchos más sinsabores que beneficios; debido a la pobreza de sus clientes tenía que visitar diariamente entre 30 y 40 pacientes, a pesar de lo cual ganaba sólo lo justo para garantizar una vida modesta a su familia.

Los primeros intentos

El joven Zamenhof tenía un talento especial para las lenguas; hablaba tres de forma fluida: ruso, polaco y alemán; podía leer tres sin dificultad: latín, hebreo y francés, por no hablar del judealemán, que estudió durante dos años y sobre el que elaboró una gramática completa. De griego, inglés, italiano y algunas otras lenguas, tenía sólo conocimiento básico. Pero siempre consideró el ruso como su lengua materna (sólo en ella y en esperanto escribió poesía).

Este poliglotismo era sólo el reflejo de las condiciones en que vivía y que no pudieron dejar de influir en el pensamiento de un joven sensible. En Bialystok vivían en 1897 un 66% de judíos, un 18% de polacos, un 8% de rusos, un 6% de alemanes y un 2% de bielorrusos. Tanto las lenguas como las costumbres y las religiones eran distintas y los prejuicios dividían a las gentes. El muchacho tenía la impresión de que el desconocimiento y la incomprensión eran el origen de las disputas más crudas, y opinaba que una lengua común eliminaría parte de las barreras y posibilitaría al menos la comunicación entre los distintos pueblos. Educado según el principio de que todos los hombres son hermanos, su idealismo innato le llevó a identificar su deseo de una humanidad armónicamente unida con la idea de una lengua universal, que sin pertenecer a ninguna nación y por ser neutral permitiría a los grupos humanos comprenderse mejor.

Todo esto lo consideró Zamenhof seriamente ya en sus años de instituto. Siguiendo el desarrollo natural de las ideas, pensó primero en la renovación de una lengua muerta, el latín; después en una lengua completamente apriorística cuyas palabras consistieran en la serie matemática de todas las combinaciones posibles de sonidos articulables (a, aa, ab, ac,…, ba, ca, da, etc.). Sometió a la práctica cada nuevo sistema y, comprobando sus defectos, seguía buscando tenazmente las mejores soluciones.

Su estudio del inglés le enseñó que las ricas declinaciones y conjugaciones de las lenguas antiguas y eslavas son completamente innecesarias; la profunda investigación del ruso y del alemán le demostró en qué medida una elección apropiada de afijos puede rentabilizar el léxico; el polaco y el alemán le descubrieron la existencia de un tesoro ya disponible de palabras internacionales; el alemán y el francés probaron la utilidad del artículo definido, desconocido en las lenguas eslavas; etc., etc.

De todo lo aprendido, él sacó conclusiones para su propio proyecto, que terminó en 1878, al que llamó "Lingwe Uniwersala", y que consistía en una gramática, un diccionario, varias traducciones e incluso algunos versos originales. Pero eso que él creía definitivo, resultó ser sólo el primer escalón que debía conducirle al esperanto.

De ese "pre-esperanto" se conserva muy poco: sólo dos estadios son algo conocidos, el del proyecto estudiantil de 1878 y el del nuevo proyecto elaborado entre 1881 y 1882, siendo ya universitario en Varsovia. El primero muestra al joven lingüista atento sobre todo a la internacionalidad de las raíces y las terminaciones (plural en -s, infinitivo en -are, etc.) y a la simplicidad de la gramática (sin casos). En el segundo se constata que, sometiendo la lengua a sucesivas pruebas y después de usarla de forma hablada, fue consciente de otras necesidades como de que sonara bien (renuncia entonces al plural terminado en -s) y de que fuera clara (adoptando el acusativo); pero fue demasiado lejos en su afán de facilitar el uso hablado, decidiendo, por ejemplo, hacer monosilábicas las raíces más frecuentes, lo que ocasionó muchas carencias inaceptables que hacían la lengua incomprensible a primera vista. Entre los años 1882 y 1885, evidentemente, comprendió estos excesos e intentó encontrar una solución de compromiso que satisficiera, al menos en parte, las exigencias de una lengua destinada a todas las personas y a todos los usos.

En el año 1885, en que también se doctoró, fijó el esperanto ya tal y como hoy se conoce, en su diccionario y su gramática.

Los dos años que transcurrieron en la búsqueda vana de un editor hasta que decidió editar él mismo su obra, el 26 de julio de 1887, le mostraron las dificultades que le aguardaban en la tarea de divulgación. Por eso renunció al tiempo imperfecto (terminado en -es) y a algunos sufijos que no parecían absolutamente necesarios. Era consciente de la necesidad de que la lengua se mostrara lo más sencilla posible.

Nacimiento del esperanto

Mediante los cuatro folletos que aparecieron respectivamente en ruso, polaco, francés y alemán, y firmados con el pseudónimo "Dr. Esperanto", sometió su proyecto de "lengua internacional" a la crítica de los expertos, con la promesa de que, al cabo de un año, la perfeccionaría con las mejoras propuestas. Envió esos folletos a multitud de revistas, gacetas, sociedades y periódicos europeos. Puso anuncios en periódicos rusos y polacos. Empleó, con el consentimiento de ella, la dote de su esposa para lanzar, entre los años 1888-1889, una serie completa de libros: "Dua Libro" [Segundo Libro]; "Aldono al la Dua Libro" [Suplemento del Segundo Libro]; "Negxa blovado" [Tormenta de nieve] y "Gefratoj" [Hermanos], traducidos por A. Grabowski; las traducciones del Segundo Libro y del Suplemento; "Meza Vortaro Germana" [Diccionario Medio Alemán]; "Plena Vortaro Rusa" [Diccionario Completo Ruso]; manuales en inglés y sueco; "Princino Mary" [Princesa Mary], traducido por E. von Wahl; "Adresaro" [Directorio]; y proporcionó el dinero necesario para editar las obras divulgativas de L. Einstein y H. Phillips. A finales de 1889, debido, sobre todo, a tan grande actividad editorial estaba completamente arruinado. A partir de ese momento, aunque siguió siendo hasta 1905 el motor principal del movimiento, la divulgación dependió materialmente de los recursos económicos de los primeros seguidores.

¿Qué características presentaba, pues, la nueva lengua? Tres, a primera vista, llamaban la atención del observador: en primer lugar era, por la elección de las raíces y los afijos, procedentes sobre todo de las lenguas latinas y del alemán, verdaderamente internacional y fácil de entender para las personas cultas; en segundo lugar, todas las raíces eran invariables, todas las distinciones gramaticales se expresaban mediante elementos fonéticos separables, y las palabras consistían sólo en la combinación de esas raíces y esos elementos -así la lengua toda, tanto su gramática como su léxico, se encontraba en el diccionario y podía entenderla alguien que no la hubiera aprendido antes; por último, la lengua, aunque consistente en elementos procedentes de lenguas nacionales, era plenamente autónoma y tenía individualidad propia.

Zamenhof como lingüista

La segunda parte de la actividad de Zamenhof en el campo de la lengua internacional duró desde 1905 hasta su muerte en 1917. Fue posible gracias al tiempo libre que le proporcionaron los ya crecientes beneficios de sus publicaciones y sobre todo los ingresos por sus contribuciones a "La Revuo" (La Revista) creada por la firma Hachette gracias a la intervención de C. Bourlet. Esta actividad se manifestó de tres maneras: trabajos de lingüística, traducciones y ensayos ideológicos.

En los trabajos de lingüística hay que destacar la prudencia y tolerancia del autor. Zamenhof proporcionó al comienzo sólo lo mínimo, una gramática de 16 reglas y un pequeño diccionario con 917 raíces, dejando todo lo demás a la paulatina evolución de la lengua. Evitó siempre añadir a ese primitivo fundamento nuevas imposiciones, temía todas las precisiones que pudieran convertirse en ataduras. Casi en cada página de "Lingvaj Respondoj" [Respuestas sobre la lengua] (recogidas en un libro en 1912), se encuentra la misma actitud: "Sólo el uso poco a poco irá elaborando las reglas definitivas… Aún no ha llegado el momento de ser excesivamente minuciosos… No debemos afanarnos en que nuestra lengua sea demasiado precisa, porque sólo conseguiríamos inmovilizarnos a nosotros mismos… En esas ocasiones, en las que algo de libertad no nos aporta ningún perjuicio, ¿por qué debemos sin necesidad encadenarnos?…" etc., etc.

Pero esa tolerancia, cuyo objetivo era permitir que la evolución del esperanto fuera realmente una tarea colectiva, fue posible sólo porque las bases de la lengua estaban firmemente asentadas ante cualquier cambio. Esto lo consiguió haciendo que no pudieran modificarse las tres obras "Plena Gramatiko" [Gramática Completa], "Ekzercaro" [Ejercicios] y "Universala Vortaro" [Diccionario Universal], que recopiló en 1905 bajo el título de "Fundamento de Esperanto". Para que cualquier lengua pueda crecer de forma regular y desarrollarse, es necesario que posea la inercia interna suficiente para que los elementos de esa lengua dispongan de la invariabilidad y la estabilidad oportunas, condiciones imprescindibles para que la comprensión entre hablantes sea posible. En las lenguas nacionales, esa inercia la proporciona una tradición de siglos; en esperanto, en que esa tradición no existía, Zamenhof la sustituyó por el Fundamento y su imposibilidad de modificación. Ese tabú lingüístico es, después de la creación misma del esperanto, la idea más genial de su autor. Aseguró a la lengua la posibilidad de evolucionar sin riesgo, de forma que en la "Antologio (de la originalaj esperantaj poemoj) 1887-1957" [Antología (de poemas originales en esperanto) 1887-1957], el lector no encuentra ninguna dificultad debida a la época en que cada pieza fue escrita.

Zamenhof como traductor

Las traducciones representan la parte más amplia e importante de la obra de Zamenhof. Su primera traducción ("La Batalo de l'Vivo" [Battle of life], de Dickens) no tuvo mucha influencia porque no apareció en forma de libro hasta 1911, aunque se había publicado por entregas en 1891. Sin embargo la segunda, ("Hamleto" [Hamlet], de Shakespeare), editada en 1894 y reeditada en 1902 en París, ejerció una influencia incomparable y su efecto en la difusión de la lengua fue mayor que cualquier disquisición teórica. En respuesta a las críticas de los reformistas, probó brillantemente la idoneidad del esperanto incluso para tareas literarias. Reinició esta fecunda labor después de la fundación de "La Revuo", para la que emprendió la traducción sistemática de importantes obras literarias. De ese modo, aparecieron de forma consecutiva: "La Revizoro" [El inspector] de Gogol (1907), "La Predikanto" [El Eclesiastés], de la Biblia (1907), "Georgo Dandin" [George Dandin] de Molière (1908), "Ifigenio en Taŭrido" [Ifigenia en Táuride] de Goethe (1908), "La Rabistoj" [Los bandidos] de Schiller (1908), "La Psalmaro" [Los Salmos], de la Biblia (1908), "La Rabeno de Baĥaraĥ" [El rabino de Bajaraj] de H. Heine (1909), "La Gimnazio" [El colegio] de Aleijem (1909), "Marta" de E. Orzesko (1911), "La Proverbaro" [Proverbios] (1910), "Eliro" [Éxodo] (1912), "Levidoj" [Levítico] (1912), "Nombroj" [Números] y "Readmono" [Deuteronomio] (1914), los cinco últimos de la Biblia.

A su muerte dejó en forma de manuscrito la traducción completa de los cuentos de Andersen (tres volúmenes aparecidos entre 1923 y 1932), y la totalidad del Antiguo Testamento (editado en Londres en 1926 por la Brita Biblia Societo [Sociedad Bíblica Británica]).

Es asombroso el número y la amplitud de estas traducciones, sobre todo entre los años 1907 y 1909; probablemente algunas de ellas ya estuvieran previamente preparadas, pero su rapidez en el trabajo sigue siendo extraordinaria. Si recordamos que podía trabajar sólo por la noche, después de un largo y agotador día, uno se pregunta cómo pudo efectuar, por ejemplo, la traducción en verso de "Ifigenio en Taŭrido" en cuatro meses (de marzo a junio de 1908). Evidentemente, esa rapidez no estaba exenta de defectos, pero tenía también sus ventajas: las traducciones conservaban un estilo vivo y fluido, sin ninguna rigidez de gabinete. Y de especial interés es su valor para la evolución de la lengua. Demostraron efectivamente a todos sus detractores que "el esperanto puede servir como lengua para la libre expresión de todas las geniales obras de la literatura universal", contribuyeron al enriquecimiento del léxico por la necesidad de interpretar los, en ocasiones, sutiles matices de las obras maestras; ayudaron a la depuración del estilo, forzando a "obligatoriamente buscar la manera de traducir aquellas expresiones que inevitablemente cada lengua posee"; hicieron progresar al esperanto hacia una "creciente elasticidad" y flexibilidad, recordando siempre a los escritores que "nuestra lengua debe servir no sólo para documentos y contratos, sino también para la vida"; finalmente estabilizaron y fijaron los modismos y locuciones, presentando una enorme cantidad de palabras compuestas, metáforas y proverbios, tesoro común de giros lingüísticos disponibles, que los lexicólogos recopilaron en sus diccionarios y los escritores utilizaron para aumentar la unidad y la coherencia de la lengua. No se exagera el papel desempeñado por las traducciones de Zamenhof diciendo que, sin ellas, el esperanto no existiría realmente: sería un pálido fantasma teórico, como lo fueron otros proyectos. Mediante sus obras sobre gramática y lexicográficas, Zamenhof construyó el esqueleto de la lengua; mediante su perseverante traducción, lo vistió con una rica musculatura. El alma hay que buscarla en sus obras originales.

Ideas sobre ética

Gracias al espíritu emprendedor de algunos franceses, entre ellos Michaŭ y Bourlet, se pudo por primera vez en la historia celebrar en Boulogne-sur-Mer, en 1905, el primer congreso internacional de esperanto. Fue para Zamenhof la ocasión de insistir en el valor social y moral de esta adquisición humana. El segundo congreso internacional tuvo lugar en 1906 en Ginebra, y allí expresó su dolor por la matanza de judíos que acababa de ensangrentar las calles de su Bialystok natal. El tercero se celebró en Cambridge en 1907, después del cual el alcalde de Londres, Sir Vezey Strong, lo recibió públicamente en el "Guildhall", donde Zamenhof respondió, mediante una notable alocución, acerca de la diferencia entre el amor a la patria y el chovinismo. Todos los años tenían lugar estos congresos y Zamenhof siempre explicaba abiertamente sus ideas sobre la tolerancia y los derechos humanos.

En 1909 Zamenhof participó en el 5º congreso internacional, en Barcelona, y el post-congreso en Valencia. Fue condecorado por el rey Alfonso XIII con la orden de Isabel la católica.

Después de 1912 decidió dejar cualquier clase de lugar de honor en los congresos para recuperar plenamente su libertad privada. Le preocupaban los problemas éticos de la humanidad y deseaba dejar los aspectos puramente lingüísticos en manos de las organizaciones fundadas a tal efecto, como la "Academia de escritores y lingüistas", que controlaban la normal evolución de la lengua y daban carácter oficial a las palabras nuevas introducidas por el uso y la vida internacional.

Durante el congreso celebrado en Londres en 1911, presentó un informe en el que apoyaba la opinión, defendida por algunos científicos, de que las diferencias físicas entre las distintas razas eran menos relevantes que las derivadas de la moral y la tradición. Según él, sobre todo las lenguas y las costumbres religiosas separan a los pueblos. Por eso propuso la adopción de una lengua y de una ética neutrales para toda la humanidad. Que cada persona sea fiel a su lengua materna y a su propia religión, pero que se relacione con los extranjeros mediante una lengua neutral y una ética común según el consejo: "No hagas a los demás lo que no quisieras que te hicieran a ti".

La primera guerra mundial fue un duro golpe para Zamenhof. El ejército ruso, y después el alemán, ocuparon Varsovia cuando ya padecía una grave enfermedad cardiaca. En 1916 escribió sus "Cartas a los diplomáticos" para recomendarles que no sólo deliberasen acerca de los cambios fronterizos, sino que garantizasen los derechos lingüísticos y religiosos de las minorías. Les aconsejó también dar nombres neutrales, preferentemente geográficos, a las provincias o naciones que tuvieran una población plurilingüe para evitar que parte de ella se sintiera extranjera en su propio país, si a éste se le denomina con el nombre derivado del pueblo dominante. De ese modo elogió topónimos como "Estados Unidos" o "Suiza", que no contienen el nombre de un pueblo sobre los demás. ¿Cómo podría existir armonía si se llamase a Suiza "Alemania" o "País Romanche" y a Bélgica, "Flandes" o "Valonia"?

Zamenhof murió en abril de 1917. Su lengua internacional perdió dos veces, a consecuencia de las guerras mundiales, gran parte de sus adeptos y bibliotecas, pero otras tantas resurgió y pudo de nuevo difundirse por todo el mundo. Desde un punto de vista puramente lingüístico, evoluciona y crece según del modo natural previsto por su autor.

La obra impresa de Zamenhof consiste no sólo en sus poemas, conferencias y artículos, sino en las traducciones y textos acerca de la lengua que ya se han mencionado anteriormente. Era un escritor de talento cuyo estilo estaba marcado por un fuerte sentido rítmico y musical.

Zamenhof como persona

Zamenhof era de baja estatura, con barba entrecana y tempranamente calvo. Usaba gafas de miope. No era un orador y pronunciaba mal las consonantes silbantes. Fumaba mucho. Desde alrededor de 1900 padecía del corazón, por eso, cuando sus ingresos se lo permitían, visitaba balnearios alemanes.

Era minuciosamente ordenado en su vida diaria, ingenuo para la actividad comercial, tímido ante el público, poco amigo de ceremonias oficiales. Modesto y pacífico por naturaleza, fue una de esas personas poco frecuentes que desempeñó un papel internacional importante y que, sin embargo, no tenía nada que temer de la publicación de su correspondencia completa: ésta revela su amabilidad innata y su elevado sentido de la justicia.

Los rasgos más importantes de su carácter fueron la voluntad con la que lo sacrificó todo por sus ideales, y la obstinada paciencia con la que superó los obstáculos que le impedían su realización.

1ª Leciono

En la ĉambro estas tablo. En la ĉambro estas ankaŭ seĝo.

En la ĉambro estas tablo kaj seĝo.

Sur la tablo estas libro, papero, plumo kaj floro.

Sur la seĝo estas kato. La kato dormas.

En la ĝardeno estas birdo. La birdo kantas.

Tablo estas meblo. Seĝo ankaŭ estas meblo.

Kato ne estas meblo. Kio estas kato? Kato estas besto.

Ĉu elefanto estas besto? Jes, elefanto ankaŭ estas besto.

Ĉu en la ĉambro estas elefanto?

Ne, en la ĉambro ne estas elefanto.

Kio estas en la ĉambro? En la ĉambro estas tablo,…

Ĉu la kato estas en la ĝardeno?

Ĉu la kato kantas? Ĉu la birdo dormas?

Kio estas sur la tablo? Ĉu la libro estas sur la seĝo?

Petro diras:

Mi estas Petro.

Mi estas sola.

Vi estas Karlo.

Mi ne estas sola; mi estas kun vi.

Li estas Alberto.

Mi estas kun Karlo.

Li, Alberto, ankaŭ estas en la ĉambro.

Ŝi estas Maria.

Ĝi estas seĝo.

Ĝi estas besto.

Eleganta sinjorino iras kun infano. Ŝi estas eleganta.

Dika sinjoro iras kun infanino. Li estas dika

Kiu estas eleganta? Ŝi, la sinjorino.

Kiu estas dika? Li, la sinjoro.

Kiu iras kun infano?

Kiu iras kun infanino?

Ĉu la eleganta sinjorino iras kun la dika sinjoro?

Alberto estas juna, forta fraŭlo.

Maria estas juna, bela fraŭlino.

Ĉu vi iras kun bela fraŭlino? Ĉu Alberto estas juna kaj forta? Jes, li estas juna kaj forta.

Ĉu Maria estas bela fraŭlino? Jes, ŝi estas bela.

Ĉu mi estas Petro? Ne, sinjoro, vi ne estas Petro, vi estas la instruisto.

Ĉu vi estas la instruisto? Ne, sinjoro, mi ne estas la instruisto, mi estas lernanto.

Ĉu vi estas infano?

Ĉu vi estas sinjoro Pérez? Ne, mi ne estas sinjoro Pérez.

Kiu vi estas? - Mi estas…

Kiu mi estas? - Vi estas…

La libro ne estas sur la seĝo, ĝi estas sur la tablo.

La nigra kato ne kantas, ĝi dormas.

Ĉu la birdo kantas en la ĉambro? Ne, la birdo ne kantas en la ĉambro, ĝi kantas en la ĝardeno.

Ĉu vi komprenas? Jes, mi komprenas.

Vocabulario

En el vocabulario que sigue a cada lección, como en el que se encuentra a final del libro, sólo se da, de la traducción de los adjetivos, el equivalente masculino (bona - bueno). Los verbos irán en infinitivo. Al buscar kantas se encontrará kanti. En los vocabularios de las lecciones las palabras están agrupadas según la categoría gramatical de la raíz.

ANKAŬ — TAMBIÉN

JUNA — JOVEN

BELA — BELLO

KAJ — Y

BESTO — ANIMAL

KANTI — CANTAR

BIRDO — AVE, PÁJARO

KATO — GATO

BLANKA — BLANCO

KIO — QUÉ, QUE COSA, CUAL

ĈAMBRO — HABITACIÓN, CÁMARA

KIU — QUIEN, CUAL

DIKA — GORDO, GRUESO

KOMPRENI — COMPRENDER

DORMI — DORMIR

KUN — CON, EN COMPAÑÍA DE

ELEGANTA — ELEGANTE

LA — EL, LA LO, LOS, LAS

EN — EN

LERNANTO — ALUMNO

ESTI — SER, ESTAR

LI — ÉL

FLORO — FLOR

MEBLO — MUEBLE

FORTA — FUERTE

MI — YO

FRAŬLO — (UN) SOLTERO

NE — NO

ĜARDENO — JARDÍN

NIGRA — NEGRO

ĜI — ELLO (pronombre neutro)

PAPERO — PAPEL

INFANO — NIÑO

PLUMO — PLUMA

INSTRUISTO — MAESTRO, INSTRUCTOR

SEĜO — SILLA

IRI — IR

SUR — SOBRE (preposición)

JES — SI

ŜI — ELLA

La instruisto parolas

FEMENINO Y MASCULINO. En español decimos (la) silla, (el) banco, atribuyendo sexo a cosas inanimadas. En esperanto la lógica y la simplificación se restablecen: el sexo solo se indica en el nombre cuando éste evidentemente lo exprese - ser humano y animales. Los demás nombres, por consiguiente, serán neutros: (la) seĝo, (la) benko, o reemplazados por el pronombre neutro ĝi. También el adjetivo es neutro: bona infano, bona infanino.

El género gramatical no existe en esperanto.

ARTICULO INDETERMINADO no existe en esperanto: sur la tablo estas libro - sobre la mesa hay un libro. Ĝi es pronombre neutro. Reemplaza al nombre de las cosas: la libro ne estas nigra, ĝi (la libro) estas blanka. Y también como en inglés, se lo emplea cuando nos referimos en general, a niños pequeños o animales - la birdo ne parolas, ĝi (la birdo) kantas.

ESTAS se traduce a ser, estar, haber: El libro es bello - la libro estas bela; el libro está sobre la mesa - la libro estas sur la tablo; sobre la mesa hay un libro - sur la tablo estas libro.

IN. El sufijo -in forma los femeninos: sinjoro - señor; sinjorino - señora; kato - gato; katino - gata. Observe que el sufijo va colocado entre la raíz y la terminación gramatical: kat-in-o. Recordemos los femeninos castellanos gallo - gallina; héroe - hero ína.

2ª Leciono

Karlo estas sana. Alberto ankaŭ estas sana.

Petro ne estas sana, li estas malsana.

Petro kuŝas en la lito. Karlo staras.

Alberto sidas sur seĝo.

Kiu estas malsana? Kiu kuŝas? Kiu sidas? Kiu staras? Ĉu vi estas sana? Ĉu vi kuŝas? Ĉu la instruisto sidas? Ĉu vi sidas sur lito? Sur kio vi sidas? Ĉu lito estas besto? Kio estas lito?

La fraŭlo estas forta, sana; li estas juna.

La sinjoro estas malforta, malsana, malgaja; li estas maljuna.

Kia estas la fraŭlo?

Kiu estas forta?

Kia estas la maljuna sinjoro?

Kiu estas malforta?

Kia estas Petro?

Tiu sinjoro estas Karlo. Kiu li estas?

Tiu sinjoro ne sidas, li staras.

Tiu sinjoro ne kantas, li legas.

Kio estas en la mano de Karlo?

Tio estas arbo. Tiu arbo staras.

En la mano de Petro estas floro.

Tiu floro estas rozo, bela ruĝa rozo.

Kio estas tio? Kia estas la rozo?

Tio ankaŭ estas arbo. Tiu arbo ne staras, ĝi kuŝas.

Tiu arbo estas verda. Blanka papero kuŝas sur la tablo. Kio kuŝas? Ĉu la arbo estas ruĝa?

Petro diras:

Mi estas en la ĉambro kaj ankaŭ vi, Alberto, estas en la ĉambro. Mi kaj vi estas en la ĉambro: ni estas en la ĉambro.

Kiuj estas en la ĉambro?

Maria diras:

Mi estas en la ĉambro. Vi, Petro kaj Alberto, ankaŭ estas en la ĉambro.

Alberto diras:

Rodolfo kaj Ana ne estas en la ĉambro, ili estas en la ĝardeno.

Ĝi estas malbela, malbona frukto.

Unu (1) pomo.

Du (2) pomoj. Ili estas belaj, bonaj fruktoj.

Kia estas la pomo?

Kiaj estas la du pomoj?

Unu kaj unu estas du.

Unu pomo kaj unu pomo estas du pomoj.

Ĉu la libroj estas en la biblioteko? Jes, ili estas en la biblioteko.

Rodolfo kaj Ana ne sidas en la ĉambro, ili parolas en la ĝardeno.

Ili estas gajaj. Ili estas bonaj amikoj.

Ili parolas en la simpla, facila, bela Esperanto. Ili estas modernaj.

Ĉu vi komprenas?, demandas la instruisto.

Jes, ni komprenas, respondas la lernantoj.

Vocabulario

AMIKO — AMIGO

MODERNA — MODERNO

ARBO — ARBOL

NI — NOSOTROS-AS

BIBLIOTEKO — BIBLIOTECA

NOVA — NUEVO

BONA — BUENO

PAROLI — HABLAR

DEMANDI — PREGUNTAR

POMO — MANZANA

DU — DOS

ROZO — ROSA

FACILA — FÁCIL

RUĜA — ROJO

FRUKTO — FRUTA-O

SANA — SANO

GAJA — ALEGRE

SIDI — ESTAR SENTADO

ILI — ELLOS-AS

SIMPLA — SIMPLE

INTERNACIA — INTERNACIONAL

SINJORO — SEÑOR

KIA — QUE, CUAL (clase, cualidad)

STARI — ESTAR DE PIE, PARADO

KUŜI — YACER, ESTAR ACOSTADO

TIO — ESO, AQUELLO

LEGI — LEER

TIU — ESE, AQUEL

LINGVO — LENGUA, IDIOMA

UNU — UNO

LITO — CAMA, LECHO

VERDA — VERDE

MALSANA — ENFERMO

VI — TÚ, USTED, VOSOTROS-AS

La instruisto parolas

Singular — Plural

mi — ni

vi — vi

li, ŝi, ĝi — ili

PRONOMBRES PERSONALES. Si observamos los pronombres personales vemos que la segunda persona del plural y del singular son iguales (vi) (como en inglés y frances), y la tercera persona del plural (ili) sirve para el masculino, femenino y neutro: Petro kaj Karlo estas junaj - ili estas junaj; Maria kaj Ana estas belaj - ili estas belaj; la pomoj estas ruĝaj - ili estas ruĝaj.

MAL - es un prefijo que indica idea contraria a la expresada en la raíz: nova - malnova; juna - maljuna.

KIA indaga siempre acerca de la cualidad, calidad, aspecto y exige un adjetivo como respuesta. Kia ŝi estas? Bela, juna. Kia estas la pomo? Ruĝa, bona.

SIDAS, STARAS, KUŜAS. Si comprendemos que Petro kuŝas significa Pedro yace (está acostado), comprenderemos que Petro sidas, es Pedro está sentado, y Petro staras, Pedro está de pie.

Al pronunciar palabras como staras, cuídese de no añadir una vocal inexistente; no diga e-staras. Para acostumbrarse al pronunciar, por ejemplo, li staras, prolongue la i de li, uniéndola casi a la s de staras: li-s-taras.

Nunca diremos en castellano eso libro, sino ese libro, tampoco diremos en esperanto tio libro, sino tiu libro, tio estas libro - eso es un libro; tiu libro estas la nova gramatiko - ese libro es la nueva gramática.

UNU POMO. En esperanto no existe artículo indeterminado (un, una, unos, unas). Sur la tablo estas libro kaj paperoj - sobre la mesa hay un libro y unos papeles. En unu pomo, unu no es artículo, sino el número 1; nos referimos a la cantidad.

El plural se forma con la terminación -j. Recuerde que la letra j no agrega sílaba, y que el acento permanece en el mismo lugar: pómo - pómoj. El adjetivo concuerda en número con el sustantivo: unu bona pomo - una buena manzana, du bonaj pomoj - dos buenas manzanas.

3ª Leciono

La fontoplumo estas mia.

Mia fontoplumo estas en mia poŝo.

Ĉu mia fontoplumo estas en via poŝo?

La ĉapelo de Maria estas eleganta.

Ŝia ĉapelo estas eleganta.

La pantalono de Karlo estas granda. Lia pantalono estas granda.

Kia estas la pantalono de Karlo?

Kia estas la ĉapelo de Maria?

Ĉu via ĉapelo estas ruĝa?

Mia amiko Petro estas en lia ĉambro.

Karlo estas amiko de Petro kaj Maria. Li estas ilia amiko.

Ĉu via amiko estas bona lernanto? Ĉu via patro estas juna?

La viro kuras antaŭ la hundo.

La hundo kuras post la viro.

Ili kuras.

Ĉu la sinjoro staras? Kiu kuras post li?

La ĉapelo flugas.

Kiu kuras antaŭ la hundo? Kio flugas?

Ĉu la birdoj flugas? Ĉu la sinjoro estas feliĉa?

Kiu staras antaŭ la lernantoj?

LA DOMO

En la domo estas unu larĝa fenestro kaj unu mallarĝa pordo. Apud la domo alta verda arbo staras. Antaŭ la domo pendas lampo. Sub la lampo viro sidas kaj skribas.

Sur la blua ĉielo tri birdoj flugas.

Antaŭ la domo estas vojo. La vojo estas longa. Sur la vojo iras aŭtomobilo. Inter la domo kaj vojo estas ĝardeno. La suno brilas, la ĉielo estas blua. Homoj kaj bestoj estas feliĉaj.

Kia estas la fenestro, la arbo, la pordo, la ĉielo, la vojo? Kio pendas? Ĉu la viro iras? Sub kio li sidas?

Apud kiu vi sidas?

HOMO

Viroj estas fortaj kaj malbelaj. Virinoj estas belaj kaj delikataj.

Viroj kaj virinoj estas homoj. Infanoj kaj infaninoj estas malgrandaj homoj.

HOMO {

Infano

Infanino

Viro

Virino

En la domo estas ĉambroj, en la ĉambroj estas muroj, sur la muroj pendas bildoj.

Ĉu estas bildoj en la libro?

Ĉu vi estas viro?

Ĉu vi estas forta kaj malbela?

Kiaj estas la viroj?

Ĉu estas ĝardeno antaŭ via domo?

Ĉu la homoj laboras?

Ĉu la bestoj laboras?

Ĉu la homoj estas inteligentaj?

Ĝis revido!

Vocabulario

ALTA — ALTO

HOMO — HOMBRE (ser humano)

ANTAŬ — ANTES DE, DELANTE DE

HUNDO — PERRO

APUD — JUNTO A, AL LADO DE

INTER — ENTRE

AŬTOMOBILO — AUTOMÓVIL

KURI — CORRER

BILDO — FIGURA, IMAGEN

LAMPO — LÁMPARA

BLUA — AZUL

LARĜA — ANCHO

BRILI — BRILLAR

LONGA — LARGO

ĈAPELO — SOMBRERO

MURO — MURO

ĈIELO — CIELO

PANTALONO — PANTALÓN

DE — DE

PENDI — PENDER, ESTAR COLGADO

DELIKATA — DELICADO

PORDO — PUERTA

DOMO — CASA

POŜO — BOLSILLO

FELIĈA — FELIZ

POST — DESPUÉS DE

FENESTRO — VENTANA

SKRIBI — ESCRIBIR

FLUGI — VOLAR

SUB — BAJO, DEBAJO

FONTOPLUMO — PLUMA FUENTE

TRI — TRES

GRANDA — GRANDE

VIRO — HOMBRE (varón)

ĜIS REVIDO — HASTA LA VISTA

VOJO — CAMINO, VÍA

La instruisto parolas

MIA. Los adjetivos posesivos se forman añadiendo la terminación a a los pronombres personales: mia - mi, mío, mía; via - tu, su (de usted), vuestro, vuestra; lia - su (de él); ŝia - su (de ella); ĝia - su (posesor neutro): nia - nuestro, nuestra; ilia - su (de ellos, de ellas). Como se ve, los posesivos en esperanto son mucho más precisos que en castellano. Su libro puede significar: el libro de usted, de él, de ella… El adjetivo posesivo se comporta como cualquier adjetivo, mia libro, miaj libroj.

ĈIELO no debe acentuarse como "cielo". Observe que ĉielo tiene tres vocales, esto es, tres sílabas (ĉi-e-lo) y por lo tanto debe acentuarse sobre la e. Lo mismo ocurre con mielo -miel, y otras.

AŬTOMOBILO va con b labial porque esta palabra internacional ha sido sacada del francés y no del castellano.

PANTALONO va en singular. No tiene sentido poner el nombre de esta prenda en plural por el hecho de tener dos piernas, pues del mismo modo debiéramos decir "camisas", etc. por tener dos mangas.

HOMO es el ser humano, el hombre. Por lo tanto este nombre carece de femenino. Homa laboro - trabajo humano. Vira laboro - trabajo de hombre, de varón. Virina laboro - trabajo femenino.

4ª Leciono

—Fraŭlino, ĉu vi dormas en la ĝardeno?

—Ne, sinjoro, mi ne dormas en la ĝardeno, sed en ĉambro. En dormoĉambro. Ĉambro por dormi estas dormoĉambro.

—Ĉu vi manĝas en dormoĉambro?

—Ne, sinjoro, sed en la manĝoĉambro.

KIE vi dormas? Kie estas la litoj? Kie la birdoj dormas? Kie ni estas?

Tablo por skribi estas skribotablo. Vi manĝas sur manĝotablo kaj laboras sur labortablo.

Sur la maro iras multaj ŝipoj: velŝipoj, vaporŝipoj, motorŝipoj, militŝipoj.

Tie laboras fortaj maristoj.

—Ĉu vi laboras sur ŝipo, sur la blua, bela maro?

—Ne, sinjoro, mi laboras en ĉambro kun multaj paperoj. Mi estas oficisto kaj laboras en oficejo. Mi skribas per skribmaŝino.

—Ĉu vi skribas per elektra skribmaŝino?

—Ne, mi skribas per simpla krajono, sed en mia hejmo mi lavas per elektra lavmaŝino. Mi lavas per varma akvo.

En la maro la akvo ne estas varma, ĝi estas malvarma.

Kio estas en la maro? Tie estas fiŝoj.

La fiŝoj estas bestoj, kiuj vivas en la maro. Ili ne flugas, sed naĝas.

Kio estas en la taso? En la taso estas varma kafo. En la nigra kafo estas blanka, dolĉa sukero.

Ankaŭ la koro de la fraŭlinoj estas dolĉa kaj varma.

Ĉu la kafo estas en la ĉapelo? Kie estas la kafo?

Ĉu vi povas naĝi? Ĉu la fiŝoj povas paroli?

Ĉu vi povas paroli en Esperanto? Kiu povas paroli?

Kie vivas la fiŝoj? Kie vi naĝas?

Ĉu la malvarma kafo estas malbona?

Kiu, kio, kie, kia, estas demandaj vortoj.

Kiu li estas? -Li estas sinjoro Perez. Kio li estas? -Li estas dentisto.

Kie li estas? -Li estas en la ĝardeno. Kia estas sinjoro Perez? -Li estas alta, blonda, juna, bonkora.

Kiu vi estas? Kie vi estas? Kio vi estas? Kia vi estas?

Vocabulario

AKVO — AGUA

MILITO — GUERRA

BLONDA — RUBIO

MOTORO — MOTOR

BRUNA — MORENO, MARRÓN

MULTAJ — MUCHOS

ĈOKOLADO — CHOCOLATE

NAĜI — NADAR

DOLĈA — DULCE

OFICEJO — OFICINA

ELEKTRA — ELÉCTRICO

POVI — PODER

FIŜO — PEZ

SIMPLA — SIMPLE

HEJMO — HOGAR

SUKERO — AZÚCAR

KAFO — CAFÉ

SUNO — SOL

KIE — DONDE

ŜIPO — BARCO

KORO — CORAZÓN

TASO — TAZA

KRAJONO — LÁPIZ

TEO — TÉ

LABORI — TRABAJAR

TIE — ALLÍ, ALLÁ

LAVI — LAVAR

VAPORO — VAPOR

LERNI — APRENDER

VARMA — CALIENTE

MANĜI — COMER

VELO — VELA (de barco)

MARO — MAR

VIVI — VIVIR

MAŜINO — MÁQUINA

La instruisto parolas

PALABRAS COMPUESTAS. Al formar palabras compuestas la raíz principal va detrás, y la raíz que hace el calificativo se coloca delante: lavmaŝino - máquina de lavar; vaporŝipo - barco (idea principal) a vapor (califica la idea de barco).

DORMĈAMBRO es difícil de pronunciar. En casos como éste se agrega una vocal -en este caso o-, a la primera raíz: dormoĉambro, skribtablo = skribotablo. Esas palabras compuestas son sustantivos, pero también pueden formarse adjetivos, verbos, etc.

Dormoĉambro - dormitorio. Bonkora - bondadoso, de buen corazón.

Manĝoĉambro - comedor. Marblua - azul marino.

Laborĉambro - habitación de trabajo Ĉielblua - azul celeste.

Skribotablo - (mesa) escritorio. Maŝinlavi - lavar a máquina.

Velŝipo - barco de vela. Maŝinskribi - escribir a máquina.

Lernolibro - libro de enseñanza. Marbluo - nombre de color, azul marino.

-IST es un prefijo que indica oficio, profesión: dentisto - dentista; maristo - marin(er)o; laboristo - trabajador, obrero; instruisto - maestro; instruistino - maestra.

SED - pero, sino (conjunción adversativa): la domo estas nova, sed ĝi ne estas moderna - la casa es nueva, pero no es moderna. Mi ne dormas en la ĝardeno, sed en dormoĉambro - yo no duermo en el jardín, sino en un dormitorio.

PER - por medio de, con. Mi skribas per krajono - yo escribo con (por medio de) un lápiz. Pero recuerde: Mi parolas kun Petro - yo hablo con Pedro, Karlo iras kun Maria - Carlos va con (en compañía de) María.

POR - para. Tablo por skribi - mesa para escribir; tio estas por li - eso es para él.

DEMANDA VORTO - Palabra interrogativa. La raíz demand- (demandi = preguntar) con la terminación -a se convierte en adjetivo (demand-a) que califica al sustantivo vorto. Añadiendo -j se obtiene el plural: demandaj vortoj = palabras interrogativas.

5ª Leciono

Sur la ĉielo brilas la steloj kaj la luno.

En la bela ĝardeno, inter la grandaj, malnovaj arboj kaj lago promenas Petro kaj Maria.

Petro estas juna kaj forta. Maria estas juna kaj bela.

Maria sidas sur benko.

Petro ne sidas; li staras kaj rigardas. Lia koro estas varma.

Petro rigardas → Marian.

(Ankaŭ la luno rigardas inter la arboj)

La koro de Petro estas birdo; ĝi flugas.

Petro amas. Petro amas Marian.

Petro ankaŭ sidas sur la benko, apud Maria.

Ili ne parolas.

La koro de Maria ankaŭ estas birdo kaj flugas.

Ankaŭ Maria amas Petron!

Nun Petro parolas. Li diras tre belan frazon:

"Mi amas vin!"

"Ĉu vi amas min, Maria?"

La fraŭlino respondas: "Jes, mi amas vin!"

Ili estas feliĉaj, tre feliĉaj, iliaj koroj dancas kaj kantas.

Li kisas ŝin kaj ŝi kisas lin. La luno kaj la steloj ankaŭ dancas.

Kiun rigardas Petro? Marian. Kiun amas Petro? Marian.

Kiun Petro kisas? Marian. Kiun Maria amas? Petron.

Kiun Maria kisas? Petron. Kiu amas Marian? Petro.

Kiu amas Petron? Maria.

Ĉu Petro kisas la katon? Ĉu Maria kisas vin? Kiu promenas kun Maria?

Kie ili promenas? Ĉu tie estas arboj kaj benko? Kio brilas sur la ĉielo?

La sinjorino trinkas vinon.

En la botelo estas vino.

Kion trinkas la sinjorino?

Kio estas en la botelo?

La sinjoro manĝas pomon.

Sur la tablo estas pomo.

Kion manĝas la sinjoro?

Kio estas sur la tablo?

La patrino ordonas: Manĝu la supon!

La infano ne ŝatas la supon.

Kiu ordonas? Kion ŝi diras? Ĉu vi ŝatas supon?

Ĉu vi ŝatas la malvarman kafon?

La instruisto ordonas: legu la lecionon!

La patrino donas supon al infano.

Kiu donas supon? Kion donas la patrino?

Al kiu ŝi donas supon?

La maljuna sinjoro amas la blondan fraŭlinon, sed la blonda fraŭlino ne amas la maljunan sinjoron… Kiun li amas? Kiun ŝi ne amas?

Ĉu katoj kaj hundoj estas bonaj amikoj?

Sed mi kaj vi estas esperantistoj: ni estas bonaj amikoj.

Donu al mi vian manon!

Vocabulario

AMI — AMAR

NUN — AHORA

BENKO — BANCO (asiento)

ORDONI — ORDENAR, MANDAR

BOTELO — BOTELLA

PATRO — PADRE

DANCI — DANZAR

PROMENI — PASEAR

DIRI — DECIR

RESPONDI — RESPONDER

DONI — DAR

RIGARDI — MIRAR

FARI — HACER

STELO — ESTRELLA

FRAZO — FRASE

SUPO — SOPA

KISI — BESAR

ŜATI — GUSTAR DE

LAGO — LAGO

TRE — MUY

LECIONO — LECCIÓN

TRINKI — BEBER

LEGI — LEER

VINO — VINO

LUNO — LUNA

La instruisto parolas

PETRO AMAS… Si en castellano dijésemos: Pedro ama María, no sabríamos quién ama a quién. Pero como es muy importante saber diferenciar el que ejecuta una acción (sujeto del verbo) de quien la sufre (complemento directo), todas las lenguas se valen de algún artificio para lograrlo.

En castellano señalamos el caso acusativo en los sustantivos por medio de la preposición a: Pedro ama a María, a María ama Pedro.

Pero tratándose de pronombres personales el método varía; usamos aquí pronombres con otras formas: Él la ama, ella lo ama.

Es decir, que para señalar al actor de la acción (sujeto) usamos las formas: yo, tú, él, ella, nosotros, vosotros, ellos, ellas, y para indicar al que sufre la acción expresada por el verbo (complemento directo) usamos: me, te, lo, la, nos, os, los, las.

En esperanto una sola forma indica el complemento directo en nombres y pronombres: la terminación n.

Li amas ŝin. Petro amas Maria n.

En castellano puedo decir tú me amas (sujeto - complemento - verbo), pero no tú amas me. En esperanto gracias a esta feliz terminación n el orden es libre, simplificando grandemente la sintaxis (ordenación de las palabras).

Vi amas min, vi min amas, min vi amas, amas vi min, amas min vi, etc. Y el significado será siempre el mismo, aunque la forma más corriente sea vi amas min.

Los adjetivos concuerdan en caso (acusativo: -n) y número (plural: -j) con los sustantivos a los que califican: Mi manĝas du ruĝajn pomojn. Mi manĝas ruĝan pomon. Pronuncie ojn como "oin" en boina, conservando el acento en la sílaba anterior: pómojn.

Para el caso de que usted nunca haya estudiado una lengua extranjera, vamos a recordarle una simple fórmula para saber si el verbo de una oración exige o no el caso acusativo.

1. Busque el verbo de la oración.

2. Busque la persona o cosa que ejecuta la acción que el verbo expresa, y tendrá el sujeto.

3. Busque la persona o cosa directamente afectada por esa acción y tendrá el complemento directo.

O de otro modo, si tomamos la oración: El perro muerde al gato.

Y, hallado el verbo (muerde) preguntamos: ¿Quién es el que (muerde)? Tendremos el sujeto (el perro). Y luego ¿Qué es lo que muerde (el perro)?, la respuestas nos dará el complemento directo (el gato). Se dice también que "perro" está en caso nominativo y "gato" en caso acusativo, que son los dos únicos casos que existen en esperanto.

KIUN, KION. Los pronombres interrogativos kiu, kio, cuando reemplazan a un nombre en acusativo toman la n final.

Kiu estas en la ĉambro? - ¿Quién está en la habitación?

Kiun vi vidas en la ĉambro? - ¿A quién ve usted en la habitación?

Kiujn vi vidas? - ¿A quiénes ve usted? Al pronunciar kiujn, recuerde que el acento permanece sobre la penúltima vocal: kí-ujn.

Kio estas sur la tablo? - ¿Qué hay sobre la mesa?

Kion vi vidas sur la tablo? - ¿Qué ve usted sobre la mesa?

ŜATI. Note que ŝati es verbo transitivo, como apreciar. Los verbos transitivos son aquellos que necesitan un complemento directo para expresar su acción. Mi ŝatas Petron - yo aprecio a Pedro. Malŝati es despreciar, sentir disgusto: mi malŝatas tiun homon - yo desprecio a ese hombre; mi malŝatas la tabakon - me disgusta el tabaco.

AL es una preposición que traduce como a, hacia. Se la usa para señalar el complemento indirecto: Petro donas floron al Maria. Sujeto verbo comp. directo prep. comp. indirect. No confunda la preposición al del esperanto, con la contracción castellana al (= a el), que se traduce al la. Li iras al la maro - él va al mar. Li iras al la montoj - él va a las montañas.

-U. La terminación -u forma el modo imperativo-volitivo. LEGU! - Lee! Estu gaja; kantu kaj dancu! - Sé alegre; canta y baila! Lernu vian lecionon!

6ª Leciono

Kiu tago estas hodiaŭ?

Hodiaŭ estas sabato.

Kiu tago estis hieraŭ?

Hieraŭ estis vendredo.

Ĉu vi estas infano?

Ne, mi ne estas infano, mi estis infano.

Hieraŭ mi estis en la razejo. Tie laboras la razisto.

Li razis mian barbon per razilo kaj tondis mian harojn per tondilo. Li ankaŭ kombis min per kombilo.

Kie mi estis hieraŭ?

Ĉu vi ankaŭ vizitis hieraŭ la raziston?

Per kio laboras razisto? Kion li faras?

Ĉu vi legis hodiaŭ la ĵurnalon? Kion vi faris hieraŭ?

Apud la razejo estas la panejo. Tie laboras la panisto.

Li vendas panon kaj kukojn.

Ĉu vi ŝatas kukojn? Ĉu la razisto vendas panon? Kiu vendas panon?

Ĉu la klientoj vendas panon? -Ne, ili aĉetas panon.

Ĉu vi aĉetas panon? Ĉu vi aĉetis aŭtomobilon?

Mi sentas apetiton. Me deziras manĝi panon, sed la pano estas granda, mi ne povas manĝi ĝin, mi devas ĝin tranĉi.

Ĉu vi tranĉas panon per tondilo?

Ne, mi tranĉas ĝin per tranĉilo, kaj per segilo mi tranĉas lignon.

Ĉu vi povas segi lignon per kombilo?

Hodiaŭ estas sabato kaj morgaŭ estos dimanĉo.

Morgaŭ mi vizitos la Esperanto-Klubon.

Tie mi trovos amikojn kaj parolos kun ili.

Mi ankaŭ rigardos la internaciajn revuojn.

Ĉu vi venos kun mi morgaŭ?

Kiujn mi trovos tie?

Kion mi faros?

Kion mi rigardos?

Hodiaŭ estas sabato, hieraŭ estis vendredo, antaŭhieraŭ estis ĵaudo.

Kiu tago estis antaŭhieraŭ?

Morgaŭ estos dimanĉo kaj postmorgaŭ estos lundo.

Ĉu vi laboros morgaŭ?

Ĉu dimanĉo estas bela tago?

Kion vi faros postmorgaŭ?

Ĉu vi vizitos vian amikon? Ĉu via amiko vizitos vin?

Petro diras al Maria: Mi amis, amas kaj amos vin!

Mi kalkulas la fingrojn de mia mano: unu, du, tri, kvar, kvin.

Kalkulu la fingrojn de via dekstra mano.

Ĉu ankaŭ via maldekstra mano havas kvin fingrojn?

Kion tenas la razisto en la dekstra mano?

Kion li tenas en la maldekstra?

Ĉu la razisto havas kvin harojn sur la kapo?

Antaŭ la parko estas la nova lernejo. Tie la infanoj lernas legi, skribi kaj kalkuli.

Ili ankaŭ lernas Geografion kaj Historion.

En moderna segejo la laboristoj segas lignon per elektraj segiloj.

Ĉu vi ŝatas danci en la dancejo?

Ĉu vi estas perfekta esperantisto?

Ne, mi ne estas, sed mi estos perfekta esperantisto.

Vocabulario

AĈETI — COMPRAR

LUNDO — LUNES

APETITO — APETITO

MANO — MANO

BARBO — BARBA

MARDO — MARTES

DEKSTRA — DERECHA

MERKREDO — MIÉRCOLES

DEZIRI — DESEAR

MORGAŬ — MAÑANA

DIMANĈO — DOMINGO

PANO — PAN

FINGRO — DEDO

PARKO — PARQUE

HARO — CABELLO, PELO

PORKO — CERDO, PUERCO

HIERAŬ — AYER

RAZEJO — PELUQUERÍA

HODIAŬ — HOY

RAZI — AFEITAR, RASURAR

ĴAUDO — JUEVES

REVUO — REVISTA

ĴURNALO — PERIÓDICO

SABATO — SÁBADO

KALKULI — CALCULAR, CONTAR

SEGI — SERRAR

KAPO — CABEZA

SENTI — SENTIR

KLIENTO — CLIENTE

TAGO — DÍA

KLUBO — CLUB

TONDI — CORTAR CON TIJERA

KOMBI — PEINAR

TRANĈI — CORTAR

KUKO — PASTEL, TORTA

TROVI — ENCONTRAR

KVAR — CUATRO

VENDI — VENDER

KVIN — CINCO

VENDREDO — VIERNES

LIGNO — MADERA, LEÑA

VIZITI — VISITAR

La instruisto parolas

-EJ es un sufijo que indica lugar dedicado a algo: lerni - aprender, lernejo - escuela; laborejo - lugar de trabajo, taller; lavejo - lavadero; kafejo - un café; pordo - puerta, pordisto - portero, pordistejo - portería.

-IL, sufijo que indica instrumento, aparato, utensilio (recuerde utens-ilio): tranĉi - cortar, tranĉilo - cuchillo; kombi - peinar, kombilo - peine.

-IS, -OS, son las terminaciones del pasado y futuro respectivamente de todos los verbos. Mi faris, yo hice - mi faros, yo haré. Vi faris, tú hiciste - vi faros, tú harás. Ni faris, nosotros hicimos - ni faros, nosotros haremos. Unu, du, tri, kvar, kvin. La combinación kv -kvar, kvin, es la versión eslava de la forma latina "qv".

VERBOS TRANSITIVOS E INTRANSITIVOS. Si aplicando el método visto en la lección anterior analizamos la frase "Juan duerme en la cama", y preguntamos: ¿Quién duerme?, obtendremos el sujeto: "Juan". Pero si continuamos aplicando nuestro método y preguntamos: "qué es lo que Juan duerme" no hallaremos contestación lógica, y es que la acción de dormir no pasa de Juan; él mismo es el principio y fin de la acción expresada en el verbo. Se dice entonces que estos verbos son intransitivos, y no irán seguidos de complemento directo.

Son también verbos intransitivos - o neutros - esti, morti, vivi, ekzisti, resti - ser, estar, morir, vivir, existir, permanecer, y otros que denotan estado o actividad que no sale del sujeto.

7ª Leciono

Kiel vi fartas, amiko?

Mi fartas bone, dankon, kaj vi?

Mi estas sana, sed mia frato ne fartas bone, li havas gripon.

Ĉu li estas grave malsana?

Ne, sinjoro, lia malsano ne estas grava.

Jen du veturiloj:

unu moderna kaj alia malmoderna; aeroplano kaj ĉaro.

Kia estas la aeroplano? Moderna, rapida, komforta.

Kia estas la ĉaro?

Kio movas la aeroplanon? La motoroj.

Kio movas la ĉaron? La bovoj.

Kiel flugas la aeroplano. Rapide, tre rapide.

Kiel iras la bovĉaro?

Ĉu la modernaj homoj veturas per bovĉaro?

Ĉu vi veturas per aeroplano?

Kiel kantas la kanario? Bele.

Kiel vi kantas? Kiel vi lernas?

La bela birdo flugas rapide.

Kia estas la birdo? Kiel ĝi flugas?

La rapida birdo flugas bele.

Petro diras al Maria:

"Vi estas bela kiel floro. Viaj kisoj estas dolĉaj kiel mielo. Sed via patro estas forta kiel bovo".

Kie loĝas Karlo?

Li loĝas proksime de la parko.

Ĉu vi ofte vizitas lin?

Jes, mi vizitis lin antaŭhieraŭ, hieraŭ kaj ankaŭ mi vizitos lin morgaŭ…

Mi vizitas lin ĉiutage.

Ĉu vi aĉetas ĉiutage ĵurnalon? Ĉu vi razas vin ĉiutage? Ĉu vi lavas vin ĉiutage?

Mi havas lernolibron, vi ankaŭ havas lernolibron, kaj li, kaj ŝi ankaŭ havas lernolibron.

Ĉiu lernanto havas unu lernolibron; sur ĉiu seĝo sidas unu lernanto.

Jen estas seĝo.

Ĉu iu sidas en tiu seĝo?

Ne, sinjoro, neniu sidas sur tiu seĝo.

Ĉu iu lernanto staras?

Ne, ĉiuj lernantoj sidas.

Ĉu iu ne komprenas?

Ne, sinjoro, ni ĉiuj komprenas.

Jen skatolo.

Ĉu la skatolo estas plena?

Ĉu estas io en la skatolo?

Ne, la skatolo estas malplena; en la skatolo estas nenio.

Kie estas la libroj, kajeroj kaj plumoj?

Ĉio estas sur la tablo.

En la hejmo Maria faras ĉion, sed Ana faras nenion.

Dialogo kun infano:

—Kion vi faras, Roberto?

—Nenion.

—Kaj vi, Karlo?

—Mi helpas Roberton.

Ĉu vi bone kalkulas? Ĉu vi povas kalkuli la fingrojn de viaj du manoj?

Jes, mi povas kalkuli: unu, du, tri, kvar, kvin…

Mi helpos vin: ses, sep, ok, naŭ, dek.

Tre bone. En la du manoj estas dek fingroj.

Kiel respondas la bona lernanto?

La bona lernanto respondas forte, kuraĝe kaj elegante.

Vocabulario

ALIA — OTRO, OTRA

MIELO — MIEL

BOVO — BUEY

MOVI — MOVER

ĈARO — CARRO

NENIO — NADA

ĈIO — TODO

NENIU — NADIE, NINGUNO-A

ĈIU — CADA (UNO-A)

OFTE — FRECUENTEMENTE

FARTI — ESTAR DE SALUD

PLENA — LLENO, COMPLETO

FRATO — HERMANO

PROKSIMA — PRÓXIMO

GRAVA — IMPORTANTE, GRAVE

RAPIDA — RÁPIDO

GRIPO — GRIPE

SKATOLO — CAJA

HAVI — TENER, POSEER

VETURI — VIAJAR, IR EN VEHÍCULO

HELPI — AYUDAR

UNU — UNO

IO — ALGO, ALGUNA COSA

DU — DOS

IU — ALGUIÉN, ALGUNO-A

TRI — TRES

JEN — HE AQUÍ

KVAR — CUATRO

KAJERO — CUADERNO

KVIN — CINCO

KIEL — COMO, DE QUE MODO

SES — SEIS

KISO — BESO

SEP — SIETE

KOMFORTA — CONFORTABLE

OK — OCHO

KURAĜA — VALIENTE

NAŬ — NUEVE

LASTA — ÚLTIMO

DEK — DIEZ

LOĜI — HABITAR

La instruisto parolas

ADVERBIO. Antes de ir a escuchar a un cantante, deberíamos saber cómo ese cantante canta. La palabra que habrá de decidirnos es un adverbio: bien, mal, regular. En esperanto el adverbio termina en -e, que corresponde al final -ente, en que terminan muchos adverbios castellanos: rapide - rápidamente, facile - fácilmente, etc.

La bona sinjorino kantas bele. La buena señora canta bellamente.

La bona sinjorino kantas bone. La buena señora canta bien.

El adverbio consta de una de esas tres preguntas: ¿Cómo? ¿Cuándo? ¿Dónde?, es decir, que hay adverbios de modo (bien), de tiempo (ayer), y de lugar (aquí).

KIEL VI FARTAS? - ¿Cómo se encuentra usted de salud? Estas preguntas, como todas las que comiencen por kiel, exigen un adverbio como respuesta: bone, nebone, malbone - bien, regular, mal. Hay en esperanto algunos adverbios simples, no derivados, que no llevan la terminación -e: hieraŭ, morgaŭ.

KIO, KIU, KIE, IO, IU. Seguramente habrá usted observado que muchas de esa palabritas tan útiles, como kio, kie, ie, io tienen un marcado aire de familia. Y, en efecto, todas estas palabras y algunos miembros más, forman la importante e imprescindible familia de las palabras correlativas. Esta familia, además, se caracteriza por su armonía; obsérvela formando cuadro:

De modo que si iu significa individuo indefinido, alguien, alguno, kiu será quién, cual; tiu, esa, ese, aquel, aquella; ĉiu, cada, todo, (ĉiuj, todos, todas); neniu, nadie, ninguno, ninguna. La serie ia la constituyen adjetivos que concuerdan en número y en caso con el sustantivo:

MI MANĜAS ĈIAN FRUKTON - Yo como toda clase de frutas. La serie ie son adverbios de lugar, y con -n final, indican dirección.

Kie vi estas? - ¿Dónde está usted?

Kien vi iras? - ¿Adónde va usted?

La serie iu indica individuo o cosa individualizada. Son pronombres y por lo tanto admiten la «j» del plural y la «n» del acusativo.

Tiuj, kiujn vi vidas, estas miaj amikoj. Esos, que usted ve, son mis amigos.

También son pronombres los de la serie io, cosa, el objeto (como un todo). No llevarán, por consiguiente, la j del plural, pero sí podrán llevar la n del acusativo.

Tio kion vi bezonas estas en la skatolo. Lo (eso) que (lo cual) usted necesita está en la caja.

VETURILO es un vehículo. Aeroplano, ŝipo, ĉaro, biciklo estas veturiloj. Mi veturis per aŭtobuso kun mia amiko. Veturilo = ilo por veturi.

ESTAS NENIO. En castellano se pueden usar dos negaciones con el mismo fin: no hay nada, no vino nadie, no está en ningún lado. Lógicamente una negación debiera anular a la otra. En esperanto la lógica queda restablecida: en una oración irá sólo una negación: estas nenio - no hay nada, neniu venis - no vino nadie, ĝi (li, ŝi, etc.) estas nenie - no está en ningún lado, mi havas nenion - no tengo nada.

8ª Leciono

Vi jam scias kalkuli la fingrojn de viaj du manoj.

Ĉu vi povas nun kalkuli la fingrojn de la du manoj kaj de la du piedoj?

Mi ne scias… Ĉu vi povas helpi min?

Jes, amiko: dek unu, dek du, dek tri, dek kvar, dek kvin, dek ses, dek sep, dek ok, dek naŭ, dudek.

Kiom da fingroj vi havas?

Mi havas dudek fingrojn.

Kiom da lernantoj estas en la klaso?

En la klaso estas dudek unu (21) lernantoj.

22 - dudek du

40 - kvardek

23 - dudek tri

50 - kvindek

29 - dudek naŭ

60 - sesdek

30 - tridek

70 - sepdek

80 - okdek

90 - naŭdek

100 - cent

101 - cent unu

199 - cent naŭdek naŭ

200 - ducent

1000 - mil

1 000 000 - miliono

Kaj nun ĉu vi povas kalkuli de unu ĝis miliono?

Ni vivas en la jaro mil naŭcent naŭdek naŭ (1999).

Kiom da haroj vi havas sur la kapo?

Ĉu vi povas kalkuli ilin?

Kiom da pordoj, fenestroj, muroj estas en la ĉambro?

Ĉu vi povas lerni Esperanton en unu tago?

Sep tagoj faras unu semajnon. En unu monato estas kvar semajnoj.

Dek du monatoj faras unu jaron.

En la jaro estas tricent sesdek kvin (365) tagoj.

Ĉu vi parolos en Esperanto post tri monatoj?

Ĉu vi parolis Esperanton antaŭ du monatoj?

Lundo estas la unua (1-a) tago de la semajno; mardo estas la dua (2-a), merkredo estas la tria (3-a), ĵaudo estas la kvara (4-a), vendredo estas la kvina (5-a), sabato estas la sesa (6-a), kaj dimanĉo estas la lasta tago de la semajno.

Ni lernas la okan (8-an) lecionon.

Kiom da tagoj estas en unu semajno, en unu monato, en unu jaro?

Kiom da horoj estas en unu tago? Kiom da monatoj estas en unu jaro?

Kiom da dentoj vi havas en la buŝo?

Mi ne havas dentojn en la buŝo.

Kie estas viaj dentoj?

Ĉe la dentisto.

ĈU VI KONAS MIN? Mi estas tre grava aparato.

Mi estas la mastro de la moderna homo.

Mi ordonas: laboru, manĝu, iru, venu, dormu, kaj la homo obeas.

Mi estas la horloĝo. Ĉiuj rigardas min. Ĉiuj aŭskultas min.

Tre ofte en la tago oni aŭdas la demandon:

KIOMA HORO ESTAS?

Estas la deka horo.

Estas la deka kaj tridek.

Estas la deka horo kaj dek kvin minutoj.

Estas la deka kaj kvardek kvin. Estas dek kvin antaŭ la dek unua.

Ĉu vi havas horloĝon? Ĉu vi ofte rigardas ĝin? Kioma horo estas en via horloĝo?

La horloĝo havas montrilon (ilojn por montri la horon). Estas unu longa montrilo por montri la minutojn, kaj unu mallonga por montri la horojn.

Kelkaj horloĝoj havas ankaŭ montrilon por montri la sekundojn.

Estas diversaj horloĝoj. Poŝhorloĝo estas horloĝo por la poŝo. Murhorloĝo estas horloĝo, kiu pendas sur la muro. Ĉe la brako oni portas brakhorloĝon.

La koro de la horloĝo batas: tik, tak, tik, tak… la tempo flugas. Kaj miaj amikoj demandas:

KIOM AĜA VI ESTAS?

Mi estas tre juna; mi estas unujara.

Mi trinkas nur la patrinan lakton.

Mi estas grandaĝa (multjara) homo, mi estas naŭdekjara.

Mi trinkas nur bovinan lakton. Kiom aĝa vi estas? Kiom aĝa estas via patro? Kiom aĝa estas la elefanto de la zoologia parko? Ĉu vi ofte respondas "mi ne scias"?

Jen bona konsilo:

Kalkulu en Esperanto. Kalkulu la domojn, la pordojn, la fenestrojn, la arbojn, la librojn. Praktiko kaj ripetado, jen la sekreto.

Vocabulario

AĜO — EDAD

MONTRI — MOSTRAR

APARATO — APARATO

MONTRILO — MANECILLA DEL RELOJ

AŬDI — OIR

MURO — MURO

AŬSKULTI — ESCUCHAR

NUR — SOLAMENTE

BATI — BATIR, GOLPEAR

OBEI — OBEDECER

BRAKO — BRAZO

PIEDO — PIE

BUŜO — BOCA

PORTI — LLEVAR

DEMANDI — PREGUNTAR

RIPETI — REPETIR

DENTO — DIENTE

SCII — SABER

DIVERSA — DIVERSO

SEKUNDO — SEGUNDO

HORLOĜO — RELOJ

SEMAJNO — SEMANA

HORMONTRILO — MANECILLA HORARIA

TEMPO — TIEMPO

HORO — HORA

VENI — VENIR

JAM — YA

DEK UNU — 11

JARO — AÑO

DEK DU — 12

KAPO — CABEZA

DEK TRI — 13

KELKA-KELKAJ — ALGUNO-UNOS/UNAS

DEK KVAR — 14

KIOM — CUANTO

DEK KVIN — 15

KLASO — CLASE

DEK SES — 16

KONI — CONOCER

DEK SEP — 17

LAKTO — LECHE

DEK OK — 18

MASTRO — AMO, PATRÓN

DEK NAŬ — 19

MINUTO — MINUTO

DUDEK — 20

MONATO — MES

DUDEK UNU — 21

La instruisto parolas

DA traduce a de después de una expresión de cantidad o medida: kilogramo da pano - un kilo de pan, 10 litroj da vino - 10 litros de vino. Li trinkas tason da kafo (él no bebe la taza misma, sino la cantidad de café contenida en la taza).

Dek du = 10 + 2 = 12

Dudek = 2 × 10 = 20

Dudek du = 2 × 10 + 2 = 22

Cuando los números se suman, se escriben separados; cuando éstos se multiplican, se escriben juntos.

ĈE - en ese lugar, en lo de, en casa de, cabe: Hieraŭ mi manĝis ĉe Petro, sidi ĉe tablo - sentarse a la mesa, ĉeesti - asistir, estar presente, mi ĉeestis la batalon - yo asistí a la batalla.

ONI es el pronombre indefinido se, uno: oni ofte aŭdas la demandon… - a menudo se oye la pregunta…, oni diras - se dice, oni ne scias kion fari - uno no sabe qué hacer.

KIOM AĜA VI ESTAS? - ¿Qué edad tiene usted? (literalmente, ¿de cuanta edad es usted?) También se suele preguntar Kiom jara vi estas? - ¿Cuántos años tiene usted? (¿de cuántos años es usted?) Mi estas dudek-ses-jara - tengo veintiséis años (soy de veintiséis años).

MI NE SCIAS. Si tiene dificultad para pronunciar la sc, trate de acostumbrarse uniendo la s a la vocal anterior: mi nes-cias.

KIOMA HORO ESTAS? Para preguntar la hora añadimos la terminación a del adjetivo a kiom - "cuánta" hora es? - Estas la tria horo kaj dek minutoj - son las tres horas (es la tercera hora) y diez minutos. En el lenguaje corriente, suele suprimirse, como en castellano, horo y minuto: estas la tria kaj dek.

ADJETIVOS ORDINALES son los que expresan el orden en que están colocadas las cosas; primero, segundo, etc., que se forman agregando la terminación a a los numerales simples, y los usamos siempre al referirnos a cosas que siguen un orden: las horas del día, los días del mes, las páginas del libro, etc.: la 1-a de majo - el 1° de mayo, la dua (2-a) paĝo - la segunda página, la dudek-sepa paĝo… Aquí en castellano abandonamos el uso lógico del ordinal y decimos "la página veintisiete", en lugar de la "página vigésima séptima", por resultar pesado el uso de los ordinales en castellano.

9ª Leciono

Rigardu la belan torton!

Ĝin faris Maria el faruno, ovoj, sukero, butero, k.t.p. En la mezo estas ruĝa ĉerizo.

Ĉu vi ŝatas torton kun kremo kaj ĉokolado?

Ĝi havas belan aspekton, ĉu ne?

Ĉu vi povas manĝi tutan torton?

Ne, sinjoro, mi povas manĝi nur pecon; unu kvaronon (1/4) de la torto.

Ĉu vi, fraŭlino, deziras manĝi alian kvaronon? Ĉu jes?

Mi, la instruisto, ankaŭ manĝos pecon, kaj la lastan kvaronon ni lasos por Petro, kiu ankoraŭ ne venis al la klaso.

Do, ni povas ankaŭ diri: La deka (horo) kaj kvarono (da horo), la deka kaj duono, la deka kaj tri kvaronoj aŭ kvarono antaŭ la dek-unua.

Karlo estas 20-jara. Roberto estas 40-jara. Do, la aĝo de Karlo estas la duono de la aĝo de Roberto.

La aĝo de Roberto estas la duoblo de la aĝo de Karlo. 40 estas la duoblo de 20.

Kiom estas la duoblo de 6, de 5, de 10?

Vi estas bona knabo, mi donos al vi duoblan porcion da kuko. Mi donos al vi parton duoble grandan.

9 estas la trioblo de 3. 100 estas la dekoblo de 10. Kiom estas la dekono de 100?

Unu cendo estas la centono de unu eŭro.

Jen tri utilaj kaj simpatiaj bestoj.

Ĉu via hundo dormas sub via lito?

Jes, kelkfoje ĝi dormas tie.

Ĉu bovo povas dormi sub via lito?

Ne, la bovo estas tro granda; la bovo estas pli granda ol la hundo.

Kaj elefanto estas pli granda ol bovo, ĝi ankaŭ estas pli forta. Sed la bovo kaj la bovino estas pli utilaj por ni ol la elefanto. El la bovino ni tiras la bonan, nutran lakton.

El la tri bestoj, kiujn ni vidas sur la bildo, la elefanto estas la plej granda. Sed la plej granda el ĉiuj bestoj estas la baleno.

Kanario kantas pli bele ol kokino, sed la ovoj de la kokino estas pli grandaj ol tiuj (la ovoj) de la kanario.

Petro diras: La plej bela knabino de la mondo estas Maria. Ŝi ankaŭ estas la plej bonkora kaj ŝi faras la plej bongustajn tortojn kun ĉerizo en la mezo.

Ĉu vi estas la plej bona lernanto de la klaso?

Kiu estas la plej alta monto en la mondo?

Kiu estas la plej granda rivero en Ameriko?

Kiu laboras pli, vi aŭ via frato?

Ĉu Esperanto estas pli facila ol latino?

Esperanto estas la plej facila lingvo.

Sinjoro, mi faras al vi malfacilan demandon:

Ĉu la viroj estas pli inteligentaj ol la virinoj?

Kion vi opinias? Ĉu vi kuraĝos diri vian opinion?

Ĉu vi deziras iom da teo kun lakto por trinki kun la torto?

Jes, sed ne donu al mi tiom multe! Mi deziras trinki nur iomete da teo.

Ĉu vi deziras pli da teo ol da lakto?

Doni al mi duonon kaj duonon: tiom da teo kiom da lakto.

Mi parolas Esperanton, ŝatas la pacon kaj la kunlaboron inter la diversaj popoloj.

Vi ankaŭ parolas la internacian lingvon kaj deziras la pacon.

Ni havas la saman ideon. Ni estas samideanoj (= anoj -membroj- de la sama ideo).

La personoj, kiuj parolas la saman lingvon, estas samlingvanoj.

La homoj kiuj loĝas en la sama lando, estas samlandanoj.

En Ameriko loĝas la amerikanoj.

Kie loĝas la afrikanoj? Kiuj loĝas en Eŭropo?

Ĉu vi kaj via patro loĝas en la sama domo?

LAKTO POR URBANOJ

Urbano - Kiom da lakto vi ricevas ĉiutage de via bovino?

Kamparano - Dek litrojn.

Urbano - Kaj kion vi faras per la lakto?

Kamparano - Tri litrojn mi bezonas por mia familio kaj dek du litrojn mi vendas en la urbo.

Vocabulario

ANKORAŬ — TODAVÍA, AÚN

NUTRA — NUTRITIVO

AŬ — O, U

OPINII — OPINAR

BUTERO — MANTECA, MANTEQUILLA

OVO — HUEVO

ĈERIZO — CEREZA

PACO — PAZ

DUM — DURANTE

PECO — PEDAZO

FARUNO — HARINA

POPOLO — PUEBLO

IDEO — IDEA

PORCIO — PORCIÓN

IOM — ALGO, ALGUNA CANTIDAD

RICEVI — RECIBIR

KNABO — MUCHACHO

SAMA — MISMO, IGUAL

KOKO — GALLO

SIMPATIA — SIMPÁTICO

KREMO — CREMA

TIOM — TANTO

KTP (kaj tiel plu) — ETC., ETCÉTERA

TIRI — TIRAR, HACER TRACCIÓN

KURAĜA — VALIENTE

TORTO — TORTA

LANDO — PAÍS

TRO — DEMASIADO, EXCESIVO

LASI — DEJAR

TUTA — TOTAL

MEZO — MEDIO, CENTRO

UTILA — ÚTIL

La instruisto parolas

-ON. Este sufijo forma los números partitivos: duono - un medio, okono - un octavo [Okono - octavo (fracción), oka - octavo (ordinal)].

MEZO - DUONO no deben confundirse. Mezo es el medio, el lugar que señala la mitad: tagmezo - mediodía (las 12 hs.), mientras que duontago es la mitad del día (de 6 a 12 hs.) Mi laboris dum duontago: de la oka ĝis tagmezo - Trabajé medio día; de las ocho hasta mediodía (las 12 h.). Mezeŭropo - Europa central. Mezepoko - edad media.

-OBL forma los múltiplos: duobla - doble, duoblo - el doble, duoble - doblemente.

PLI OL, MALPLI OL - (más que, menos que) son los comparativos: la viroj estas pli fortaj ol la virinoj - los hombres son más fuertes que las mujeres, la virinoj estas malpli fortaj ol la viroj - las mujeres son menos fuertes que los hombres. Pli malpli - más o menos.

LA PLEJ, LA MALPLEJ - (el, la) más, (el, la) menos, son los superlativos relativos. Pli ol compara con otra u otras cosas, la plej compara con todas: Petro estas pli bona lernanto ol Karlo - Pedro es mejor alumno que Carlos. El ĉiuj lernantoj Roberto estas la plej bona - de todos los alumnos Roberto es el mejor.

EL SUPERLATIVO ABSOLUTO se forma con el adverbio tre - muy: Ŝi diris al mi tre afablajn vortojn - ella me dijo palabras muy amables, li laboras tre rapide - él trabaja muy rápido (rápidamente).

EL - de, de entre (con idea de extracción, de salida): preni el la poŝo - sacar del bolsillo, unu el vi - uno de vosotros. Se usa también estas preposición para indicar material con que está hecha una cosa: glaso el vitro - vaso de vidrio. Usado como prefijo, indica salida, movimiento de dentro hacia afuera: iri - ir, eniri - entrar, eliri - salir, spiri - respirar, enspiri - inspirar, elspiri - espirar.

DO - pues, luego; por consiguiente: li ne ricevis la leteron, do li ne venis - él no recibió la carta, por consiguiente no vino. Ĉu vi ŝatas la torton? Ĉu jes? Manĝu do! - ¿Te gusta la torta? ¿Sí? ¡Come pues!

ĈU NE? - ¿No es así? ¿no? Morgaŭ vi venos, ĉu ne? - mañana vendrá usted ¿no es así?

AŬ es la conjunción o, u: Ĉu vi trinkos teon aŭ kafon? ¿beberá té o café?, jes aŭ ne? ¿sí o no?

IOM indica cantidad indefinida, algo. Pero en el lenguaje corriente se usa iom para señalar una pequeña cantidad: donu al mi iom da supo - déme un poco (algo) de sopa. Iom post iom - poco a poco. Iomete (iom-et-e) indica una cantidad indefinida pero muy pequeña, un poquito.

KELKFOJE = kelkaj fojoj - a veces, alguna vez.

BONKORA es un adjetivo compuesto de las raíces bon + kor; bonkora amiko = amigo benigno, con buen corazón.

BONGUSTA = Sabroso, con buen sabor.

KUNLABORO es trabajo en equipo, colaboración.

AN, sufijo que indica el miembro de una colectividad, el adepto, el habitante: Kristo, kristano - cristiano, amerikano, akademiano - miembro de la academia, urbano - habitante de una ciudad, kamparano - campesino, habitante de la campaña.

10ª Leciono

En la 8-a leciono ni parolis pri diversaj horloĝoj. Kaj ni forgesis pri grava membro de la horloĝa familio. Ni forgesis pri la vekhorloĝo. Ĝi estas mekanika koko. La koko vekas la kokinojn. Kaj la vekhorloĝo vekas la homojn en la mateno.

Kio vekas vin matene (= en la mateno), ĉu koko aŭ vekhorloĝo? Ĉu via patrino vekas vin? Ĉu la vekhorloĝo estas simpatia aparato? Ĉu vi ŝatas ĝian muzikon?

Kiam mi aŭdis la belan muzikon de mia mekanika koko mi saltas el la lito, lavas min, vestas min (mi surmetas miajn vestojn), matenmanĝas kaj iras rapide al la laboro. Tie mi salutas miajn kamaradojn: Bonan tagon! La dekdua horo estas la mezo de la tago aŭ tagmezo. Tiam mi faras paŭzon en mia laboro kaj tagmanĝas kun bona apetito. Post la tagmezo (= post-tagmeze) mi denove laboras ĝis la vespero (18-a aŭ 19-a horo). Tiam mi iras al mia hejmo por ripozi kaj vespermanĝi kun mia familio.

Dum la vespero, mi kelkfoje iras al la teatro, kinejo aŭ vizitas la Argentinan Esperanto-Ligon. Kiam mi eniras mi salutas: Bonan vesperon, samideanoj! Kiam mi foriras de la societo mi diras bonan nokton al miaj bonaj amikoj kaj iras dormi. Je noktomezo (24-a horo) mi jam kuŝas en mia mola lito. Kia granda invento estas la lito! Bonan dormon!

Matene oni matenmanĝas. Tagmeze oni tagmanĝas. Vespere oni vespermanĝas.

Je kioma horo vi matenmanĝas? Mi matenmanĝas je la sepa. Je kioma horo vi tagmanĝas? Je kioma horo vi vespermanĝas? Ĉu vi vespermanĝas kun via familio? Ĉu vi ŝatas matenmanĝi en la lito? Kion vi faras en la mateno? Ĉu vi legas la ĵurnalon? Ĉu vi faras sporton?

Ĉu vi banas vin? Ĉu vi kantas en la banĉambro? Ĉu vi loĝas proksime de via laboro? Ĉu vi iras piede aŭ vi veturas? Ĉu vi povas sidi en la aŭtobuso?

Kion la homoj faras dum la tago? Kion ili faras dum la nokto? Dum vi dormas, aliaj homoj laboras. Kiam vi dormas? Kiam vi promenas? Ĉu vi ŝatis la supon kiam vi estis infano? Ĉu vi vizitos dancejon kiam vi estos tre maljuna?

—Ĉu vi iam estis en Afriko?

—Ne, sinjoro, mi neniam estis tie.

—Ĉu vi jam manĝis bifstekon de elefanto?

—Ne, mi neniam manĝis tion.

Mia patro ĉiam (= en ĉiu momento, en ĉiu tempo) estas gaja, neniam li estas malgaja. Li ĉiam diras: "Menso sana en korpo sana kaj gaja koro en sana korpo".

Mi gratulas vian patron.

Kia estas via koro? Ĉu vi ankaŭ estas ĉiam gaja? Ĉu via instruisto ofte gratulas vin?

En la ĝardeno Maria diris al Petro: «Ĉu vi ĉiam amos min? Ĉu vi memoros ĉiam pri mi?» «Jes, mia kara» —respondis Petro— «Mi ĉiam amos vin kaj neniam mi forgesos vin.»

Ĉu ankaŭ vi ŝatas promeni en parko sub la steloplena ĉielo kaj diri dolĉajn vortojn?

Dum la nokto la manoj kaj piedoj, la korpo ripozas. La koro ne ripozas: ĝi ĉiam funkcias. Dum la homo vivas la koro neniam haltas.

En la mateno unue (1-e) mi lavas min, due (2-e) mi vestas min kaj trie (3-e) mi matenmanĝas.

—Bonan tagon, amiko, ĉu vi memoras pri mi?

—Vi tute eraras: Unue la tago ne estas bona, due mi ne estas via amiko kaj trie mi ne deziras memori pri vi.

Kion vi faras unue en la mateno? Kion vi legas unue en la ĵurnalo?

TRO MALALTA HOTELO

Vojaĝanto. -Kiom kostas ĉambro en via hotelo?

Hotelisto. -En la unua etaĝo 60 eŭrojn, en la dua 50 eŭrojn, en la tria 40 eŭrojn kaj en la kvara 30 eŭrojn.

Vojaĝanto. -Ĉu vi ne havas pli da etaĝoj?

Hotelisto. -Ne, sinjoro.

Vojaĝanto. -Do, via hotelo estas tro malalta por mi.

Ĉu vi ŝatas la proverbojn? Kiom da kapoj, tiom da gustoj = Kiom da kapoj, tiom da opinioj. Plej bone ridas kiu laste ridas. Pli bona estas afabla vorto, ol granda torto.

Vocabulario

BANI — BAÑAR

KORPO — CUERPO

BIFSTEKO — BISTEC, BIFE

KOSTI — COSTAR

ĈIAM — SIEMPRE

MATENO — MAÑANA

DENOVE — NUEVAMENTE

MEKANIKO — MECÁNICA

DUM — DURANTE

MEMBRO — MIEMBRO

ERARI — ERRAR

MEMORI — RECORDAR

ETAĜO — PISO (1°, 2°)

MENSO — MENTE

FAMILIO — FAMILIA

MOLA — BLANDO, MUELLE

FORGESI — OLVIDAR

MUZIKO — MÚSICA

FUNKCII — FUNCIONAR

NENIAM — NUNCA

GRATULI — FELICITAR, GRATULAR

PAŬSO — PAUSA, INTERVALO

GUSTO — GUSTO, SABOR

RIDI — REIR

ĜIS — HASTA

RIPOZI — REPOSAR

HALTI — HACER ALTO, DETENERSE

SALUTI — SALUDAR

HOTELO — HOTEL

SUBVESTO — ROPA INTERIOR

IAM — ALGUNA VEZ

TIAM — ENTONCES

KAMARADO — CAMARADA

TRO — DEMASIADO

KARA — CARO, QUERIDO

VEKI — DESPERTAR

KIAM — CUANDO

VESPERO — HORAS VESPERTINAS

KINEJO — CINE

VESTO — VESTIDO EN GENERAL

KOKO — GALLO

VORTO — PALABRA, VOCABLO

La instruisto parolas

BONAN TAGON lleva la n del acusativo por ser el complemento directo de mi deziras: Mi deziras al vi bonan tagon - le deseo a usted un buen día. (Le deseo ¿qué cosa? - un buen día). Lo mismo ocurre con bonan nokton - buenas noches, feliĉan feston - felices fiestas, bonan apetiton - buen provecho (= buen apetito), dankon - gracias (va en singular).

VESPERO es la parte del día opuesta a la mañana, entre la caída del sol y media noche. Eso que en castellano llamamos la parte vesperal o vespertina del día. De acuerdo a la costumbre de varias lenguas, se dice en esperanto bonan vesperon al encontrarse con otros y bonan nokton al retirarnos.

PRI es una preposición que significa acerca de, concerniente a, sobre: la profesoro parolis pri moderna literaturo - el profesor habló sobre literatura moderna. Pri tio mi ne volas paroli - acerca de eso yo no quiero hablar.

PIEDE, MANE significan pedestremente, manualmente. Pero estos adverbios son poco usados quizás por demasiado largos y los reemplazamos por los modos adverbiales "a pie", "a mano". Matene, tage, nokte y otros muchos ya no tienen equivalente en castellano y debemos decir "por, en, durante la mañana", etc. También en esperanto podemos usar modos adverbiales: dum la mateno (= matene). No confunda tage - de día (durante el día) con ĉiutage - diariamente, cada día: Mi laboras nokte (= dum la nokto) - yo trabajo de noche, mi laboras ĉiunokte - yo trabajo todas las noches. Otros adverbios: hejmo - hogar, hejma - hogareño, hejme - en el hogar, en la casa: esti hejme - estar en casa. Hay algunos adverbios simples - no derivados - que no llevan la terminación e: hieraŭ, morgaŭ, nun - ahora, for - lejos.

FOR es un adverbio significa alejamiento: iri - ir, foriri - marcharse, forkuri - alejarse corriendo, forflugi - alejarse volando. Li loĝas for de la urbo - él habita fuera de la ciudad, la fora sudo - el lejano sur, for! - fuera! For de la okuloj, for de la koro - lejos de los ojos, lejos del corazón.

UNUA, UNUE, UNUO. Los números cardinales pueden convertirse en adjetivos: unu (1), unua (1-a) - primero; adverbios: unue (1-e) - primeramente, en primer lugar, trie - en tercer lugar, etc. O en sustantivos: unuo - la unidad, duo - un par, trio - un grupo de tres, un trío, deko - una decena, dekduo - docena, cento - centena, milo - millar.

PREPOSICIONES. Al, en, sur, sub, el, kun, de, da, pri son preposiciones, así llamadas porque preceden al nombre o pronombre. El buen uso de las preposiciones es muy importante, puesto que relacionan las palabras entre sí: el libro está sobre la mesa, el perro está bajo la mesa.

Los nombres y pronombres que siguen a una preposición no llevan n del acusativo, pues la relación está ya señalada por la preposición: Mi trinkas kafon kaj lakton. Mi trinkas kafon kun lakto. Mi aĉetis dek pomojn - yo compré diez manzanas, mi aĉetis dekon da pomoj - yo compré una decena de manzanas. Las preposiciones son invariables; no cambian de forma.

11ª Leciono

La seĝo staras malproksime.

Petro montras per la fingro kaj diras: Tio estas seĝo.

La seĝo staras tie. Tie estas la seĝo.

Petro staras apud la tablo kaj diras: Tio ĉi (= ĉi tio) estas tablo.

La tablo estas ĉi tie (= tie ĉi). Tie ĉi staras la tablo.

Kion montras Petro? Per kio li montras? Ĉu iu sidas sur la seĝo?

Alberto staras malproksime de Petro.

Petro montras lin per la fingro kaj diras:

Alberto estas tie. Tiu sinjoro, kiu staras tie, estas Alberto.

Petro kaj Alberto staras apude.

Petro parolas: Alberto estas ĉi tie. Tiu ĉi sinjoro estas Alberto. Tiu ĉi sinjoro, kiu staras apud mi, estas Alberto.

Ĉu vi konas lin? Kiu montras Alberton? Kiun montras Petro? Kie estas Alberto? Ĉu tiu ĉi leciono estas la dua?

TIE, TIU, TIO - malproksime. TIE ĈI, TIU ĈI, TIO ĈI - proksime.

Ĉu vi konas tiun ĉi aparaton? Ĝi estas la termometro.

Ĝi pendas sur la muro kaj montras la temperaturon en la diversaj partoj de la jaro.

20 gradoj estas tre agrabla temperaturo; estas varmeta.

Sed 30 gradoj estas jam alta temperaturo. Ni malfermas pordojn kaj fenestrojn.

40 gradoj estas jam tre alta temperaturo, altega temperaturo. Tiam la nudistoj estas feliĉaj.

Tre agrabla temperaturo estas 15 gradoj; estas malvarmeta vetero.

Kiam la termometro montras nulon (0), tiam ni fermas pordojn kaj fenestrojn; estas malvarme.

Ofte dum vintraj matenoj, la termometro montras kelkajn gradojn sub nulo. Tiam la nudistoj estas malfeliĉaj. Ĉu vi ŝatas forlasi la varman liton en tiaj malvarmegaj matenoj?

Li ridas.

Sana homo ofte ridas.

Li ridegas.

Li estas tre gaja, li laŭte (= forte) ridas, li ridegas.

Li ridetas.

Li estas ĝoja, li ridetas.

Li vidas belan fraŭlinon, li afable ridetas. La rideto malfermas la koron.

Proksime de Montevideo estas malgranda monto; ĝi estas nur monteto.

Amazono estas riverego. Nov-Jorko estas urbego.

Bonan vesperon, amikoj. Kia estas la vetero hodiaŭ?

Dum la monato februaro, en Sudameriko, la vetero estas varma, estas somero. Sed en Eŭropo, februaro estas malvarma monato, tie estas vintro.

Somero kaj vintro estas partoj (sezonoj) de la jaro. La aliaj du sezonoj estas printempo kaj aŭtuno.

Dum printempo la ĝardenoj floras, la birdoj ĝoje kantas kaj faras komfortajn rondajn hejmojn. La koro de la junaj viroj (junuloj) kaj la koro de la junaj virinoj (junulinoj) forte batas. Ili facile amas dum la printempo. Agrabla, sed danĝera sezono!

La suno forte brilas en la somero. Estas varme. Kelkfoje estas varmege. La viroj portas malpezajn vestojn.

La vestoj de la fraŭlinoj estas ankaŭ malpezaj, mallongaj kaj… tre interesaj. Oni trinkas malvarman bieron.

Somere multaj homoj ferias, kelkaj iras al la maro, aliaj iras al la montoj kaj aliaj restas hejme… Tiam estas tre agrable naĝi en la maro, en rivero aŭ en banĉambro. For la vestojn! Vivu la blua maro kaj la freŝa ombro!

Poste venas la aŭtuno. Dum aŭtuno estas multaj fruktoj, sed la arboj iom post iom perdas la foliojn. La flavaj folioj falas kaj kuŝas sur la tero. Kiam la aŭtuna vento blovas, la folioj dancas kaj flugas. La birdoj forflugas al pri varmaj landoj. Tiu ĉi estas la malĝoja sezono.

Kaj jen venas la malvarma vintro. Dum tiu ĉi sezono la arboj estas nudaj, sed la homoj surmetas multajn dikajn lanajn vestojn, surtutojn. Dum la malvarmaj vintraj vesperoj estas agrable sidi apud la gaja, brila fajro.

Blanka neĝo ofte falas kaj blovegas malvarma suda vento en Sudameriko. Tiam la vetero estas malvarmega. Dum vintro la nazoj estas ruĝaj.

Estas la sezono de la naztukoj. Kelkaj personoj faras vintrajn sportojn sur la neĝo. Por la riĉaj homoj (= riĉuloj), ĉiuj sezonoj estas bonaj. Por malriĉuloj kaj birdetoj, vintro estas kruela sezono. Pluvo, vento, neĝo; kia vetero!

Kia estis hieraŭ la vetero? En kiu sezono ni estas nun? Kia estas la vetero dum julio en tiu ĉi lando? Kiu sezono estas, por vi, la plej bela? Kiam la junaj (ankaŭ nejunaj) koroj forte batas?

Kiam estas varmege? Kion vi faras dum viaj ferioj? Ĉu vi scias naĝi?

Ĉu vi ŝatas trinki varman ĉokoladon dum somero? Kia estas la somero?

Kiam vi portas surtuton? Kia estas la vintro?

Dum printempo la tagoj kaj noktoj estas egalaj (=). La tagoj estas tiel longaj kiel la noktoj. Dum somero la tagoj estas pli longaj ol la noktoj. Ankaŭ en aŭtuno la noktoj estas tiel longaj kiel la tagoj. Sed en la vintro la noktoj estas pli longaj; ili estas pli longaj ol la tagoj. Dum printempo la vetero estas nek varma nek malvarma; ĝi estas varmeta aŭ malvarmeta.

Kiam la tagoj estas pli longaj ol la noktoj?

Kiam ili estas egallongaj? Ĉu vi estas tiel alta kiel via patro?

La infanetoj estas agrablaj kiam ili ridas aŭ ridegas, sed tre ofte ili ploras kaj ploregas kaj tiam ili ne estas agrablaj. La sanaj infanoj ofte ridas: ili esta ridemaj. La malsanaj infanoj estas ankaŭ ploremaj.

Persono, kiu multe legas estas legema (li sentas inklinon legi).

La junuloj estas sportemaj. La plenaĝuloj emas sidi kaj babili kun amikoj.

Ĉu vi estas legema, skribema, vojaĝema, demandema, babilema, dormema, laborema? Kian emon vi havas?

La legemulo (= legema homo) neniam perdas tempon; ĉiam havas ion por fari: legi. Kiam la vetero estas malbona la legemulo ne perdas la tempon; li sidas kaj legas interesan libron.

Kion vi faras dum pluva vetero?

Tiu ĉi libro konsistas el 20 lecionoj. Tiu ĉi leciono estas la dek-unua. Vi, do, jam lernis la duonon de la libro. Vi estas duonesperantisto.

Vocabulario

AGRABLA — AGRADABLE

MARTO — MARZO

APRILO — ABRIL

MONATOJ — LOS MESES

AŬGUSTO — AGOSTO

MONTO — MONTE, MONTAÑA

AŬTUNO — OTOÑO

MONTRI — MOSTRAR, SEÑALAR

BABILI — CHARLAR

NAĜI — NADAR

BIERO — CERVEZA

NAZO — NARIZ

BLOVI — SOPLAR

NEĜO — NIEVE

DANĜERA — PELIGROSO

NOV-JORKO — NUEVA YORK

DECEMBRO — DICIEMBRE

NOVEMBRO — NOVIEMBRE

EGALA — IGUAL

NUDA — DESNUDO

EMI — TENER TENDENCIA

NULO — CERO

FAJRO — FUEGO

OKTOBRO — OCTUBRE

FALI — CAER

PERDI — PERDER

FEBRUARO — FEBRERO

PERSONO — PERSONA

FERIO — VACACIONES

PEZA-MALPEZA — PESADO-LIGERO

FERMI-MALFERMI — CERRAR-ABRIR

PLORI — LLORAR

FLAVA — DE COLOR AMARILLO

PLUVO — LLUVIA

FOLIO — HOJA

PREFERI — PREFERIR

FORLASI — ABANDONAR ALGO

PRINTEMPO — PRIMAVERA

FREŜA — FRESCO

RESTI — QUEDARSE, SOBRAR

GANTO — GUANTE

RIĈA — RICO

GRADO — GRADO

SEPTEMBRO — SEPTIEMBRE

ĜOJI — REGOCIJARSE

SEZONO — ESTACIÓN

JANUARO — ENERO

SPORTO — DEPORTE

JULIO — JULIO

SUDO — SUR

JUNIO — JUNIO

SURTUTO — SOBRETODO, ABRIGO

KELKA — ALGUNA

KONSISTI — CONSISTIR

TEMPERATURO — TEMPERATURA

KRUELA — CRUEL

TIA — TAL

LANO — LANA

VESTO — ROPA

LAŬTE — EN VOZ ALTA

VETERO — TIEMPO ATMOSFÉRICO

MAJO — MAYO

VINTRO — INVIERNO

La instruisto parolas

PLUVAS, NEĜAS. Sin duda habrá usted observado que en esperanto, debido a la simplicidad de sus verbos, éstos deben ir siempre acompañados de sujeto - como en inglés o francés -: Leo un libro - Mi legas libron. Pero van sin sujeto, como en castellano, los verbos impersonales como pluvas, neĝas. Tampoco llevan sujeto el imperativo de la segunda persona: Venu! - ¡ven! Ne faru tion! - ¡No hagas eso!

UL. Este sufijo indica al ser caracterizado por lo que expresa la raíz: junulo - un joven (un individuo joven), junulino - una joven, plenaĝulo – un anciano, riĉulo - un rico, malriĉulo - un pobre, maljunilo - un viejo, mamulo - un mamífero (un animal, un individuo mamífero), etulo - un chico, un pequeñuelo. Ulo es un individuo, tiene un sentido un tanto despectivo: Kia ulo! - ¡qué sujeto! ¡Qué individuo!

-EM denota inclinación, tendencia, hábito: babilema - hablador, dormema - dormilón, manĝema - comilón, glotón. Muzikema - melómano. Mi sentas dormemon - Yo tengo sueño (yo siento deseos de dormir). No confunda laborema junulo - un joven trabajador (un joven que tiene inclinación al trabajo), con juna laboristo - un joven obrero (que puede no tener amor al trabajo).

TIA- tal, de tal clase; Ĉu tian libron vi legas? - esa clase de libro lees? Tia estas la afero - ése (tal, así) es el asunto, kia patro, tia filo - tal padre, tal hijo, kia arbo, tia frukto - tal árbol, tal fruto. Mi aĉetis ĝin tia, kia ĝi estas - yo lo compré tal cual es (está).

NEK - ni. Estas nek varme nek malvarme (= ne estas varme nek malvarme) - no hace calor ni frío, venis nek Petro nek Antonio - no vinieron Pedro ni Antonio.

NAZTUKO es una palabra compuesta: naz-tuko - pañuelo (para la nariz). En español la definición de pañuelo es "Pedazo de tela, pequeño y cuadrado, que sirve para diferentes usos". Esta definición vale para tuko, solo que tuko puede no ser pequeño, ni es siempre cuadrado: poŝtuko - pañuelo de bolsillo, koltuko - pañuelo para el cuello, littuko - sábana, tablotuko - mantel, antaŭtuko - delantal.

ĈI, partícula adverbial que indica aproximación: ĉi tie (= tie ĉi) - aquí, tio ĉi - esto, tiu ĉi - este, ĉio ĉi - todo esto, ĉifoje - esta vez, ĉijara - de este año, ĉijare - en este año.

-ET es el sufijo con el que se forman los diminutivos: dometo: casita, infaneto - niñito, urbeto - pequeña ciudad, varmeta - tibio, malvarmeta - fresco; kanteti - canturrear, dormeti - dormitar, rideti, sonreir. Usado con terminación: eta (= malgranda) - pequeño.

-EG es el sufijo con el que formamos los aumentativos: pordego - portón, domego - caserón, pluvego - aguacero, (pluveto - llovizna), bonega - buenísimo, excelente, belega - bellísimo; ridegi - reir a carcajadas, pluvegi - llover a cántaros, ploregi - llorar a lágrima viva.

12ª Leciono

En la mateno mi lavas min, mi kombas min kaj mi rigardas min en la spegulo.

Vi rigardas vin en la spegulo.

Li rigardas sin en la spegulo.

Ŝi rigardas sin en la spegulo.

Ĝi (la kato) rigardas sin en la spegulo.

Ni rigardas nin en la spegulo.

Vi rigardas vin en la spegulo.

Ili rigardas sin en la spegulo.

En la mateno Petro lavas siajn manojn, sian vizaĝon. Li kombas siajn harojn.

La patrino lavas sian filon. Ŝi lavas lian vizaĝon, liajn manojn, ŝi kombas liajn harojn.

Kion faras Petro matene? Kion vi faras matene?

Kion faras la patrino? Kion ŝi lavas? Ĉu via patrino lavas vin?

Karlo ne iras ĉe la razisto. Li mem razas sin per sia nova razilo.

Li razas sian barbon per sia razilo. Sed ankaŭ li razas Petron. Li razas lian barbon per sia razilo.

Foje Petro razas sin per la razilo de Karlo: li razas sian barbon per lia razilo.

Ĉu vi mem razas vin? Ĉu Karlo razas vin?

Mi libertempas ĉe mia frato. Li loĝas en la kamparo. Tra la fenestro mi rigardas kaj vidas grandan arbon. Pli malproksime estas multaj arboj; ili formas arbaron.

Sur la ĉielo unu, du, tri, kvar… multaj birdoj, tuta birdaro flugas en granda V.

Dum la libertempo mi legas. Mi aĉetis dikan libron. En ĝi estas listo de vortoj kun difino de ĉiu vorto: ĝi estas vortaro.

Jen feliĉulo. Li ne laboras. Li kuŝas sur la verda herbo, sub arbo, kaj dormas. Li dormas kaj sonĝas. En la sonĝo li havas multan monon (multe da mono): li estas riĉulo. Dum la dormo lia fantazio libere flugas.

Ĉu vi ankaŭ havas fantazion?

Do, kion vi farus se vi estus riĉa? Ĉu vi vojaĝus tra la tuta mondo? Ĉu vi aĉetus blankan elefanton?

Se vi ne laborus, ĉu vi ankaŭ kuŝus sub arbo, sur la freŝa herbo?

"Se mi estus riĉa mi estus feliĉa", diras sana malriĉulo.

"Se mi estus sana mi estus feliĉa", diras malsana riĉulo.

Rigardu tiun ĉi sinjoron: li demetis siajn vestojn, li estas nuda.

Dum tiu ĉi sinjoro ne surmetas siajn vestojn, ni parolos pri la homa korpo.

Ni komencu de la kapo. Sur ĝi estas la haroj (= hararo), kiuj povas esti brunaj, blondaj, ruĝaj, grizaj, nigraj aŭ blankaj. Foje la haroj tute ne estas… La vizaĝo, "spegulo de la animo", estas fronte de la kapo. Sub la frunto estas du fenestroj, la okuloj, tra kiuj ni rigardas. Inter la okuloj estas la nazo. En la buŝo estas la dentoj kaj la lango. Per la buŝo ni spiras, parolas, manĝas, trinkas. Ĉe la buŝo estas la lipoj, supra kaj malsupra. Per la lipoj oni kiŝas -interesa laboro! Ambaŭflanke de la kapo estas la oreloj.

Inter la kapo kaj la trunko estas la kolo. La supra parto de la trunko estas la brusto. En ĝi estas la pulmoj kaj la koro. Malsupre estas la ventro kaj en ĝi la stomako kaj intestoj. La malantaŭa parto de la trunko estas la dorso.

Brakoj kaj kruroj (= gamboj) estas niaj membroj, supraj kaj malsupraj. Kruroj kaj piedoj subtenas kaj portas nin. Per la brakoj kaj manoj ni laboras. Tra la tuta korpo fluas la ruĝa sango. La skeleto (= ostaro) konsistas en multaj malmolaj ostoj.

Sur la tuta korpo estas natura vesto; ĝi estas la haŭto. La haŭto povas esti blanka aŭ bruna. La haŭto de la negroj estas nigra aŭ ĉokoladkolora. Interesa maŝino la homa korpo, ĉu ne?

Kia kolora estas via hararo?

Kian koloron havas viaj okuloj?

Kio estas la "spegulo de la animo"?

Ĉu vi kisas per la nazo?

Ĉu via hundo ŝatas ostojn?

Sed nia amiko devas vesti sin.

Unue li surmetos la subvestojn: kalsono kaj ĉemizeto (= subĉemizo).

Ĉe la piedo li surmetas la ŝtrumpojn.

La ĉemizo estas simpla kotona ĉemizo, sed kun bela silka kravato.

La pantalono kaj la jako -la kostumo- estas el lano.

La ŝuoj estas vestoj por al piedoj. Ŝuoj kaj gantoj estas el ledo.

Sur la kapo ni portas ĉapelon aŭ ĉapon.

Jupo kaj subjupo kaj bluzoj estas virinaj vestoj.

Virinoj portas silkajn aŭ nilonajn ŝtrumpojn.

Vocabulario

ANIMO — ALMA

LIPO — LABIO

BLUZO — BLUSA

MALSUPRA — INFERIOR (en el espacio)

BRUSTO — PECHO

MONDO — MUNDO

ĈEMIZO — CAMISA

MONO — DINERO

DEMETI — QUITARSE, SACAR

NILONO — NYLON

DENTO — DIENTE

OKULO — OJO

DIFINO — DEFINICIÓN

ORELO — OREJA

DORSO — ESPALDA, DORSO

OSTO — HUESO

FANTAZIO — FANTASÍA

PRESKAŬ — CASI

FILO — HIJO

PULMO — PULMÓN

FRUNTO — FRENTE

SILKO — SEDA

GAMBO — PIERNA

SKELETO — ESQUELETO

HAŬTO — PIEL

SONĜO — SUEÑO

HERBO — HIERBA

SPEGULO — ESPEJO

INTESTO — INTESTINO

STOMAKO — ESTÓMAGO

JAKO — CHAQUETA, SACO

SUBJUPO — ENAGUA

JUPO — FALDA, POLLERA

SUPRA — SUPERIOR (en el espacio)

KAMPARO — CAMPO

ŜTRUMPETO — CALCETÍN

KOLO — CUELLO, PESCUEZO

ŜTRUMPO — MEDIA

KOSTUMO — TRAJE

ŜUO — ZAPATO

KOTONO — ALGODÓN

TRUNKO — TRONCO

KRAVATO — CORBATA

VENTRO — VIENTRE

LANGO — LENGUA (órgano)

VERO — VERDAD

LEDO — CUERO

VIZAĜO — CARA, ROSTRO

LIBERA — LIBRE

La instruisto parolas

PRONOMBRE REFLEXIVO. Cuando decimos: María se mira en el espejo, queremos decir: María mira a María en el espejo. La palabra se (a sí) que reemplaza a María es un pronombre reflexivo de la tercera persona. Es en la oración, el "reflejo" del sujeto, como la imagen en el espejo es el reflejo de María.

Es primera persona la que habla (yo, nosotros). Segunda persona es con quien se habla (tu, vosotros) y tercera persona, de quien se habla (él, ella, ello, ellos). En el modelo comparado que sigue se advertirá que también en español usamos el pronombre reflexivo se, en la tercera persona (él, ella, ello).

Mi lavas min

Yo me lavo

Vi lavas vin

Tú te lavas

Li lavas sin

Él se lava

Ŝi lavas sin

Ella se lava

Ĝi lavas sin

Ello se lava

Ni lavas nin

Nosotros nos lavamos

Vi lavas vin

Vosotros os laváis

Ili lavas sin

Ellos, ellas, se lavan

Observe que:

Ŝi lavas sin

Ella se lava

Ŝi lavas ŝin

Ella la lava (a otra persona)

ADJETIVO REFLEXIVO. Sia es el adjetivo reflexivo que corresponde al pronombre reflexivo si: Maria rigardas sian vizaĝon en spegulo - María mira su rostro en un espejo.

Su es aquí el adjetivo reflexivo de tercera persona (de quien se habla). Al igual que si, sia es más preciso que el correspondiente "su" castellano; en la frase "El duerme en su habitación", su indica solo vagamente al poseedor de la pieza (su de usted, de él, de ella); en esperanto no hay lugar a dudas: Li dormas en sia ĉambro (en la propia), en via (de usted, tuya), en ŝia (de ella) en ilia (de ellos), etc.

María rigardas lian vizaĝon en spegulo (lian - su de él, el rostro de otra persona). Petro promenis kun Karlo kaj lia patro (lia - de él, de Karlo). Petro promenas kun Karlo kaj sia patro (sia - suyo, del sujeto de tercera persona, de Petro).

-US expresa condición. En el modo condicional la acción se efectúa si se cumple cierta condición: Se ne pluvus, mi povus promeni - si no lloviese, podría pasear. Se mi havus tempon, mi mem farus ĝin - si yo tuviera tiempo, yo mismo lo haría.

SE - si (conjunción condicional). Se li ne pagas, mi ne laboras - si él no paga, yo no trabajo. Se li ne pagus, mi ne laborus - si él no pagase, yo no trabajaría. Se vi volas - si tú quieres.

MEM - mismo. Mi mem vidis la reĝon - yo mismo vi al rey. Mi vidis la reĝon mem - yo vi al mismo rey. Memamo = sinamo - amor propio.

13ª Leciono

—Saluton, samideano! Hieraŭ mi atendis vin en mia hejmo. Kial vi ne venis?

—Mi ne iris, ĉar mi estis iom malsana.

—Kia bedaŭro! Sed kial vi estis malsana?

—Ĉar mi ĉeestis feston kaj manĝis tro da fritaĵoj, tro da sukeraĵoj kaj drinkis tro da alkoholaĵoj.

Dum mi restis hejme malsana mi legis la lastan numeron de "Heroldo de Esperanto". Tie mi trovis multajn novaĵojn kaj interesajn legaĵojn.

Kial la samideano ne vizitis sian amikon? Kial la samideano estis malsana? Kion li manĝis? Kion li trinkis? Ĉu vi ŝatas sukeraĵojn (bombonoj, ĉokolado, k.t.p.)? Ĉu vi ŝatas alkoholaĵon (rumo, viskio, konjako, k.t.p.)? Ĉu vi aŭskultas la novaĵojn per radio?

Bone, samideano, mi esperas, ke baldaŭ vi estos tute sana kaj vizitos min. Vi vidos mian katon kaj mian hundon. Ili ne estas ordinaraj bestoj: ili vivas ne "kiel hundo kaj kato"; ili vivas en bona amikeco, en bona kamaradeco. Vi admiros la belecon de miaj du bestoj: la blankecon de mia hundo kaj la nigrecon de mia kato. La haroj de mia kato estas nigraj kaj silkecaj (havas la kvaliton de la silko), dum la haroj de mia hundo estas lanecaj (havas la kvaliton de lano). La hundo estas fidela amiko. Mi ŝatas la fidelecon de la hundo.

Dum la infaneco oni faras infanaĵojn. Dum la juneco oni faras heroaĵojn. Dum la maljuneco oni… memoras.

Ĉu vi bone memoras pri via infaneco? Ĉu vi ankoraŭ faras infanaĵojn?

Ĉu vi spiras per la oreloj?

Ne, sinjoro, mi spiras per la nazo kaj la buŝo.

Oni spiras tra du truoj (naztruoj). Per tiuj du truoj ankaŭ oni flaras la odorojn. Per la orelo ni audas kaj per la fingroj ni tuŝas. Kaj per la lango -ĉiam malseka en la buŝo- ni gustumas la manĝaĵojn kaj trinkaĵojn.

Bone, gustumu tiun ĉi oranĝon. Kia ĝi estas?

Fi!… tro acida; ĝi tute ne estas manĝebla!

Marakvo (= akvo de maro) ne estas trinkebla.

Tiu ĉi skribaĵo estas tre malklara. Ĝi estas preskaŭ nelegebla.

Dum hela vetero la montoj estas klare videblaj.

Ĉu vi komprenas la signifon de la sufikso "aĵ"?

Jes, mi komprenas. La sufikso "aĵ" montras konkretajn objektojn, aferojn, kiuj estas videblaj, tuŝeblaj, aŭdeblaj, fareblaj, senteblaj.

Per kio vi aŭdas? Per kio vi vidas, flaras, tuŝas, gustumas?

Ĉu varmega afero estas tuŝebla per la mano? Ĉu vi klare skribas?

Ĉu vi ŝatas helajn vestojn?

Per la sufiksoj aĵ, ec, ebl, oni formas vortojn. Aĵo signifas objekton, eco signifas kvaliton, ebla, eble signifas "povas esti".

Kiel forgesema mi estas! Mi ne scias kie mi metis miajn aĵojn, eble mi lasis ilin ĉe Antono, eble ili estas en la oficejo. Mi ne memoras. Ĉu vi memoras kie vi lasas viajn aferojn?

LA HUNDETO

Petro estis tre malgaja. Karlo diris al li:

—Petro, kial vi estas tiel malgaja?

—Ĉar mi perdis mian karan hundeton.

—Kial vi ne metas anoncon en la ĵurnalon?

—Ĉar estus tute senutile, Karlo; mia hundeto ne scias legi!

Kial Petro estas malgaja?

Kion diris Karlo?

Kial Petro ne volas meti anoncon?

NEMANĜEBLA SUPO

Sinjoro sidis ĉe tablo de restoracio kaj mendis supon. Kiam la supo estis sur la tablo li diris:

—Tiun ĉi supon mi ne povas manĝi.

—Mi tuj alportos alian, sinjoro, diris la kelnero.

Kiam la nova supo alvenis la sinjoro denove diris:

—Tiun ĉi supon mi ne povas manĝi.

Tuj venis la mastro kaj demandis:

—Sed kio okazas, sinjoro, ĉu la supo ne estas bongusta? Ĉu eble ĝi estas tro malvarma, tro varma?

—Ne.

—Kial do, vi ne povas manĝi tiun ĉi supon?

—Ĉar la kelnero ne portis al mi kuleron.

Ĉu la supo estis manĝebla?

Kion diris la mastro?

Kial la sinjoro ne povis manĝi la supon?

Ĉu vi povas manĝi supon sen kulero?

Vocabulario

ACIDA — ÁCIDO, AGRIO

KIO OKAZAS? — QUÉ OCURRE

ADMIRI — ADMIRAR

KLARA — CLARO (comprensible)

AFERO — ASUNTO, CASO, COSA

KONJAKO — COÑAC, BRANDY

ALKOHOLO — ALCOHOL

KULERO — CUCHARA

ALPORTI — TRAER

KVALITO — CUALIDAD

ALVENI — LLEGAR

LASTA — ÚLTIMO

ANONCI — ANUNCIAR

MASTRO — AMO, PATRÓN

ATENDI — AGUARDAR

MENDI — ENCARGAR, PEDIR

BALDAŬ — PRONTO, EN BREVE

METI — PONER

BEDAŬRI — LAMENTAR, DEPLORAR

OBJEKTO — OBJETO

ĈAR — PORQUE

ODORI — EXHALAR UN OLOR

ĈEESTI — ASISTIR, PRESENCIAR

ORANĜO — NARANJA

DRINKEJO — TABERNA

RESTI — QUEDAR, PERMANECER

DRINKI — BEBER POR VICIO

RESTORACIO — RESTAURANTE

ESPERI — ESPERAR, TENER ESPERANZA

RUMO — RON

FERO — HIERRO

SALUTON — ¡HOLA! ¡SALUDOS!

FLARI — OLER

SENTI — SENTIR

FRITI — FRITAR, FREIR

SIGNIFI — SIGNIFICAR

GUSTUMI — DEGUSTAR, PROBAR

TRUO — AGUJERO

HELA — CLARO (color, luz)

TUJ — EN SEGUIDA

HEROO — HEROE

TUŜI — TOCAR

KAMARADO — CAMARADA

VISKIO — WHISKY

La instruisto parolas

-AĴ indica lo material, la cosa hecha por la materia expresada en la raíz, lo que se manifiesta concretamente: dolĉaĵo - un dulce, una cosa dulce; sukeraĵo - cosa hecha con azúcar; legaĵo - material de lectura; skribaĵo - un escrito; trinkaĵo - brebaje; fritaĵo - fritura; novaĵo - una nueva (noticia); amikaĵo - una prueba de amistad, un acto amistoso; infanaĵo - una niñería, una chiquillada. Aĵo - cosa.

-EC expresa lo inmaterial, la cualidad abstracta que a veces se expresa en castellano con palabras terminadas en ez o idad (vejez, acidez, fidelidad). Mola - blando, moleco - blandura, molicie; juneco - juventud; blankeco - blancura; beleco – belleza; silkeca - sedoso; silkeco - sedosidad; homeco - (cualidad de humano) hombría, humanidad, que no debe confundirse con homaro - la humanidad -conjunto de hombres. Eco - cualidad, propiedad. Peko kaj eraro estas ecoj de la homaro - el pecado y el error son cualidades de la humanidad.

-EBL indica posibilidad. Legebla - legible; nemanĝebla - incomible. Vitro estas travidebla kaj facile rompebla - el vidrio es transparente (es posible ver a través) y fácilmente rompible (fácil de romperse). Videbleco - visibilidad (cualidad de lo que es visible). Ebla - posible; eble - posiblemente; ebleco - posibilidad: neeble - imposible. Nekredebla novaĵo - una noticia increíble.

KE es la conjunción "que": oni diras ke - se dice que. Diru al Petro ke li venu - dile a Petro que venga. Mi vidas ke vi laboras - yo veo que tú trabajas.

No confunda "que" conjunción con "que" pronombre relativo.

Creo que vendrá - Mi kredas ke li venos.

El señor que (el cual) vino es Pedro - La sinjoro, kiu venis estas Petro.

El libro que (el cual) compraste es interesante. - La libro, kiun vi aĉetis, estas interesa.

(Ver nota en la lección complementaria[*]).

k.t.p. (= kaj tiel plu) - etcétera (y así lo demás).

SENUTILA es inútil (= no útil), malutila es perjudicial, lo contrario de útil: senutilaj vortoj - palabras inútiles; malutilaj vortoj - palabras perjudiciales. Recuérdese que mal expresa lo diametralmente opuesto a lo expresado en la raíz y que los términos medios deben expresarse por sen, ne, iom: riĉa-neriĉa, iom riĉa, o con et, beleta – bonita, maja, malsaneta - algo enfermo, decaído.

FI - es prefijo con significado también despectivo, pero refiriéndose al aspecto moral: fihomo = fiulo - canalla, fiagoj - acciones canallescas. Usado como interjección, fi denota desagrado. Fi! - ¡Puf!

SALUTON es la palabra que se utiliza para saludar. Se usa el acusativo ya que saluton es una forma abreviada de la frase mi esprimas al vi mian saluton en la que actúa como complemento directo del verbo esprimi.

14ª Leciono

Ĉu vi scias kion faras tiu ĉi fraŭlino?

Ĉu ŝi manĝas ĉokoladon? Mi kredas ke ne.

Per la maldekstra mano ŝi tenas rondan speguleton, kaj per la dekstra ŝi tenas ruĝan krajonon. Ŝi faras gravan laboron.

Ŝi ruĝigas ŝian lipojn.

Antaŭ unu semajno ŝi estis bruna. Nun ŝi estas blonda. Do, la blondeco de ŝia hararo ne estas natura. Ŝi blondigas (heligas) sian hararon.

Ŝi beligas sin. Ŝi briligas siajn ungojn.

Ĉu vi komprenas la signifon de la sufikso "ig"?

Ĉu vi komprenas verdigi, blankigi, nigrigi?

Kiu ruĝigas siajn lipojn? Ĉu vi briligas viajn ŝuojn? Ĉu vi ruĝigas vian nazon?

Li parolas kaj ŝi aŭskultas. Li diras: "Mi amas vin".

Ŝi nenion diras; ŝi nur ruĝiĝas.

Ŝia vizaĝo fariĝas varma kaj ruĝa.

Ĉu ŝi estas moderna fraŭlino? Mi kredas ke ne, ĉar modernaj fraŭlinoj ne ruĝiĝas.

Kia pluvego! Malfeliĉa Petro; li devas iri sub la pluvo kaj la pluvo tute malsekigas liajn vestojn kaj ŝuojn.

Petro tute malsekiĝis pro la pluvo.

La vestoj de Petro estas malsekaj. La suno sekigas ilin.

Sub la varmaj sunradioj la vestaĵoj pendas kaj sekiĝas.

La ŝuojn de Petro estis malpuraj. Petro purigis siajn ŝuojn kaj briligis ilin per broso.

Kial Petro malsekiĝis? Kio malsekigis lin?

Kio sekigas la vestaĵojn? Ĉu vi mem purigas vian ĉambron?

La malsano maljunigis lin kaj liaj haroj griziĝis. Li iris al la montaro por resaniĝi. La montara aero estas pura kaj saniga. Manĝu multajn fruktojn kaj vi resaniĝos. La fruktoj estas nutraj kaj sanigaj. La suno maturigas ilin.

La ĉambro estas silenta en la mateno. Subite, je la sesa horo, la vekhorloĝo faras grandan skandalon, ĝi gaje sonoras. Petro vekiĝas pro la bruo. Li haltigas la sonorilon kaj rigardas la aparaton kun profunda malŝato. Li dezirus ankoraŭ resti en la lito, tamen li leviĝas, li ellitiĝas. La kombilo aŭ dentobroso ankoraŭ sidas apud la horloĝo, sed baldaŭ ili ankaŭ laboros.

Je kioma horo vi leviĝas (ellitiĝas)? Ĉu via patrino vekas vin?

Kiom da fojoj ŝi devas veki vin? Ĉu vi tuj saltas el la lito?

Vespere je la 23-a horo, Petro senvestiĝas kaj enlitiĝas.

Li ankaŭ legas kelkajn paĝojn de interesa libro, sed baldaŭ liaj okuloj fermiĝas kaj li endormiĝas. Bonan dormon, Petro, kaj feliĉajn sonĝojn!

Petro senvestiĝas, enlitiĝas kaj endormiĝas, sed la patrino senvestigas, enlitigas sian infaneton kaj endormigas ĝin per kanto.

Kion faras Petro je la 23-a horo?

Ĉu vi legas libron antaŭ la dormo?

Je kioma horo vi enlitiĝas?

Ĉu vi baldaŭ endormiĝas?

Ĉu vi legas la telefonlibron?

NI PROMENU TRA LA URBO

Tra la stratoj rapidas ĉiaj veturiloj: aŭtomobiloj, pezaj ŝarĝaŭtoj (= kamionoj), aŭtobusoj (= omnibusoj), tramoj, bicikloj, motor(bi)cikloj kaj maloftaj ĉaroj kun ĉevaloj. Ĉe la stratanguloj policistoj gvidas la trafikon. Sub la stratoj, tra tuneloj, rapidas la subteraj trajnoj.

Sur la trotuaroj ĉe ambaŭ flankoj de la stato, piediras, trotas, kuretas la homamaso.

La avenuoj estas larĝaj, kaj ambaŭflanke vicoj da arboj donas ombron al la trotuaro.

En la urbocentro troviĝas (sin trovas) la grandaj kaj gravaj konstruaĵoj: La palaco de la nacia Registaro, la urbodomo, la bankoj, la grandaj magazenoj kun interesaj montrofenestroj, teatroj, kinejoj, muzeoj, universitato kaj belaj placoj kun monumentoj.

En mia trankvila vilaĝo estas nur dometoj kun ĝardeno kaj diversaj butikoj: apoteko, panejo, legomvendejo. Ĉe placeto la infanoj ludas kaj la maljunuloj sidas kaj babilas.

Vocabulario

AERO — AIRE

PEZI — PESAR, TENER PESO

AMASO — MULTITUD, MONTÓN

PLACO — PLAZA

AMBAŬ — AMBOS

POLICO — (LA) POLICÍA

ANGULO — ÁNGULO, ESQUINA

PURA — LIMPIO

APOTEKO — BOTICA, FARMACIA

PURIGI — LIMPIAR

AVENUO — AVENIDA

RADIO — RAYO, RADIO

BICIKLO — BICICLETA

RAPIDI — APRESURARSE

BROSO — CEPILLO

REGI — REGIR, GOBERNAR

BRUO — RUIDO

REGISTARO — LOS GOBERNANTES

BUTIKO — TIENDA, NEGOCIO

RONDA — REDONDO

DEVI — DEBER, TENER QUE

SEKA — SECO

FERMI — CERRAR

SKANDALO — ESCÁNDALO

FLANKO — LADO, FLANKO

SONORILO — CAMPANA

FOJO — VEZ

STRATANGULO — ESQUINA DE CALLE

GVIDI — GUIAR

STRATO — CALLE

KONTENTA — CONTENTO

SUBITA — SÚBITO

KREDI — CREER

ŜARĜI — CARGAR

LACA — CANSADO

TAMEN — SIN EMBARGO

LEGOMO — LEGUMBRE

TENI — TENER

MAGAZENO — NEGOCIO GRANDE

TRAFIKO — TRÁFICO

MATURA — MADURO

TRAJNO — TREN

MONTROFENESTRO — ESCAPARATE

TRAMO — TRANVÍA

MONUMENTO — MONUMENTO

TROTUARO — ACERA

MOTORCIKLO — MOTOCICLETA

TUNELO — TÚNEL

MUZEO — MUSEO

UNGO — GARRA, UÑA

NACIO — NACIÓN

URBODOMO — AYUNTAMIENTO (casa)

NATURO — NATURALEZA

VICO — FILA, HILERA

OMBRO — SOMBRA

VILAĜO — ALDEA, VILLORRIO

PALACO — PALACIO

La instruisto parolas

-IG tiene el sentido de tornar, nacer, causar, poner en el estado expresado en la raíz. Los verbos formados por igi corresponden a los castellanos terminados en -ificar: ŝtono - piedra, ŝtonigi - petrificar, vitrigi - vitrificar, simpligi - simplificar, blankigi - blanquear, nigrigi - ennegrecer, sciigi - hacer saber, sekigi - secar, dormigi - hacer dormir, adormecer. Todos los verbos formados con -igi son transitivos: exigen acusativo.

Igi usado como verbo tiene el mismo significado: hacer, tornar, inducir: Mi igis lin labori (= mi laborigis lin) - yo le hice trabajar.

Naturalmente también se forman sustantivos, adjetivos y adverbios con -ig: simpligo - simplificación, kuraĝiga - que da coraje, alentador, kuraĝige - alentadoramente, en forma alentadora.

-IĜI tiene el sentido de hacerse, volverse, pasar a otro estado; ruĝiĝi - enrojecerse, sonrojarse, sekiĝi - secarse, riĉiĝi - enriquecerse (volverse rico), leviĝi - levantarse, kuŝiĝi - acostarse, la folioj flaviĝas, sekiĝas kaj falas - las hojas se vuelven amarillas, se secan y caen.

El verbo iĝi tiene el mismo valor: sekiĝi (iĝi seka), troviĝas se encuentra, hallarse, fariĝas (= iĝas) = se hace, se vuelve. Sidi - estar sentado, sidiĝi - sentarse, tomar asiento.

PRO, a causa de, por. Pro tio - por eso, li ne venis pro la pluvo - él no vino a causa de la lluvia.

AŬTO, KINO son apócopes (palabras que se han acortado perdiendo una o más sílabas finales, como en español bici = bicicleta, tele = televisor, etc.): aŭto = aŭtomobilo; kino = kinematografo. Kinejo es un cine; kino es el cine, el arte cinematográfico.

15ª Leciono

La tablo nun estas malplena. La familio jam tagmanĝis. Post la manĝo restas paneroj (pecetoj da pano). La paneroj kuŝas sub la tablo. Muso kuretas sub la tablo kaj manĝas la panerojn. Ĝi kuras de unu parto al alia kaj manĝetas. Subite nigra kato venas. La museto tuj kuregas → sub la sofon. Kaj nun ĝi trankvile kuras sub la sofo, ĉar ĝia nigra malamiko tie ne povas kapti ĝin.

Observu!

Kie kuretis la muso por manĝi la restaĵojn? SUB LA TABLO

Kien kuregis la muso kiam venis la kato? SUB → LA SOFON

La litero n montras ankaŭ la direkton, la celon de movo.

La kato postkuras la muson, la muso kuras → en sian truon.

La celo de la kato estas la muso, la celo de la muso estas la truo.

Kie vi estis hieraŭ?

Mi estis hejme. Mi estis tie.

Kien vi iras hodiaŭ?

Mi iras hejmen. Mi iras tien.

Kien vi iras hodiaŭ matene? Kien vi iros morgaŭ vespere?

Fraŭlino, ĉu vi kuras sub la sofon aŭ vi saltas sur la sofon se vi vidas muŝon?

La muŝo (la muŝo, ne la muso) rondflugas tra la ĉambro kaj jen ĝi falas…

Kien? Ĝuste en la supujon!

Kio estas en la supujo? Supo, kompreneble.

Kaj en la sukerujo, en la salujo, en la inkujo kio estas?

Kie vi havas la monon? Ĉu en la supujo?

En la ovujo estas cento da ovoj, sed en la ovingo estas nur parto de unu ovo.

En la skatolo estas cigaroj. Ĝi estas ligna cigarujo. La cigarujo. La cigarujo enhavas dek cigarojn, sed la cigaringo entenas nur parton de unu cigaro.

La pomojn metu en → tiun malplenan ujon.

Por mia bona tranĉilo mi aĉetis ledan ingon.

Ĉu vi ŝatas la birdojn? Jen disĵetu tiujn panerojn por ke ili manĝu.

Dum la festo li disĵetis plenmanon da moneroj al infanoj.

Sed antaŭ ol ni disiru mi volas paroli al vi pri mia nova domo.

LA DOMO

Ĉu vi deziras vidi mian novan hejmon? Ĝi estas negranda domo, sed sufiĉe komforta.

Jen la ĝardeneto kun kelkaj plantoj kaj citronarbo.

Ĉi tiu estas la dormoĉambro de miaj filoj. Ĉiu havas sian ŝrankon por la vestaĵoj. En la banĉambro estas lavujo kaj banujo kun varma kaj malvarma akvo.

Jen al saloneto kun la piano kaj la televidaparato. Sur la planko kuŝas dika tapiŝo, kaj de la plafono pendas moderna lampo. Ĉe la fenestroj pendas silkaj kurtenoj.

Tiu ĉi ŝtuparo kondukas al la supra etaĝo, kie loĝas kuracisto. La maljuna doktoro meritas mian respekton kaj admiron. Li estas respektinda kaj admirinda persono.

Hm, bona odoro! Ĝi venas el la kuirejo. Sur la kuirforno estas plenaj kaseroloj. En la bakforno eble estas rostaĵo aŭ kuko.

Ĉu vi jam foriras? Ĉu vi deziras tagmanĝi kun ni?

Ne dankon, mi bedaŭras, sed hodiaŭ ne; baldaŭ mi revenos. Ĝis revido.

Kio estas en mia nova hejmo?

Ĉu vi havas ĝardenon en via hejmo?

Kio estas en via dormoĉambro?

Ĉu vi povas marŝi sur la plafono?

Ĉu vi estas bona kuiristo (bona kuiristino)?

Ĉu vi ŝatas lavi kaserolojn?

Kie loĝas la maljuna doktoro? Kia homo li estas?

SENFINA RAKONTO

Malfrue en la nokto viro sidas sola sur benko de placo.

Policisto alproksimiĝas kaj demandas al li:

—Kion vi faras ĉi tie? Kial vi ne iras hejmen?

—Ĉar mia edzino estas kolera.

—Kial via edzino estas kolera?

—Ĉar mi ne iras hejmen.

Kion faris la viro?

Kiu alproksimiĝas?

Kie li sidis?

Kien li ne volas iri?

Kion faras via edzino kiam vi malfrue revenas hejmen?

Ĝis revido, amiko!

Legu kaj relegu la lecionojn!

Vocabulario

ALPROKSIMIĜI — ACERCARSE, APROXIMARSE

MARŜI — CAMINAR, MARCHAR

APERI — APARECER

MERITI — MERECER

CELI — TENDER A

MUSO — RATÓN

CELO — OBJETIVO, FIN

MUŜO — MOSCA

CIGARO — CIGARRO

PECETO — TROZO

CITRONARBO — LIMONERO

PLAFONO — CIELORRASO, TECHO

DISĴETI — ARROJAR A TODOS LADOS

PLANKO — PISO DE HABITACIÓN

EDZO — ESPOSO

PLANTO — PLANTA

FORNO — COCINA, HORNILLO

RAKONTO — RELATO

FRUE — TEMPRANO

RESPEKTO — RESPETO

ĜUSTA — JUSTO, EXACTO

ROSTI — ASAR

INKO — TINTA

SALO — SAL

KAPTI — ATRAPAR

SENFINA — SIN FIN

KASEROLO — CACEROLA

SOFO — SOFÁ

KOLERI — ENCOLERIZARSE

SUFIĈA — SUFICIENTE

KUIRI — COCINAR

ŜRANKO — ARMARIO

KURACI — CURAR ENFERMOS

ŜTUPARO — ESCALERA

KURTENO — CORTINA

ŜTUPO — ESCALÓN

LIGNA — DE MADERA

TAPIŜO — TAPIZ, ALFOMBRA

LITERO — LETRA DEL ALFABETO

UJO — RECIPIENTE

La instruisto parolas

ACUSATIVO DE DIRECCIÓN. Del mismo modo que en “Juan corre a Pedro”, Pedro representa el fin, el objetivo de la acción, en “Juan corre a Montevideo”, Montevideo representa también el fin de la acción, de un movimiento.

Así diremos en esperanto: Johano postkuras Petron y Johano kuras Montevideon.

Este acusativo de dirección es muy útil, porque nos permite distinguir el movimiento con traslación del movimiento sin traslación:

La hundo kuras en la ĝardeno - el perro corre en el jardín (estando dentro de él). La hundo kuras en la ĝardenon (entra corriendo en el jardín desde afuera). La muso kuretas sub la tablo - el ratón corretea bajo la mesa. De sub la tablo la muso kuras sub la sofon - de debajo de la mesa el ratón corre (hacia) debajo del sofá.

KIE - donde, kien - adonde, tie - allá, allí, tien - hacia allá, hacia donde.

El adverbio de lugar puede tomar la n del acusativo de dirección: hejme - en casa, hejmen - a casa, supre - arriba, supren - hacia arriba, antaŭe - adelante, antaŭen - hacia delante. Ĉiam antaŭen! - ¡Siempre adelante!

-UJ da la idea general de recipiente, de continente: supujo - sopera, monujo - billetera, monerujo - monedero. Laktujo estas ujo por lakto - una lechera es un recipiente para leche.

(Ver nota en la lección complementaria[*]).

DIS - es prefijo que denota dispersión: disdoni - distribuir (dar a varios), dismeti - distribuir (colocar en varios lugares), disiri - separarse (ir en varios lugares), disiĝi - separarse, disigi - separar. La vojoj disiĝas - los caminos se separan. Miaj aĵoj dise kuŝis sur la planko - mis cosas yacían desparramadas sobre el piso.

RE - señala la repetición: relegi - releer, refari - rehacer, reveni - volver, redoni - devolver (volver a dar). Ĝis (la) revido - ¡hasta la vista! (hasta volvernos a ver).

-ING señala lo que contiene parcialmente algo: ovingo - huevera, cigaringo - boquilla (para cigarrillos), kandelingo - candelero. Kandelingo estas ingo por kandelo - Ingo da idea de vaina. Sabringo - vaina de sable.

-IND denota lo que es digno, que merece: Fidinda - fidedigno, fehaciente. Vidinda pejzaĝo - un paisaje digno de verse, leginda libro - un libro que merece ser leído, respektinda - respetable, ridinda - ridículo. Respektinda persono estas persono inda je respekto. Indeco - dignidad.

-ER. Este sufijo señala la partícula, el elemento constitutivo: sablo - arena, sablero - grano de arena, fajro - fuego, fajrero - chispa, monero - moneda (níquel), panero - migaja. Panero estas ero da pano. Diserigi - desmenuzar.

SEN - sin: sen pano kaj sen mono - sin pan y sin dinero. "pli bona pano sen butero ol kuko sen libero" - más vale (mejor) pan sin manteca (pan seco), que tortas sin libertad.

También esta preposición se usa como prefijo: sengusta supo - sopa insípida, vesto de senmakula blankeco - vestido de blancura inmaculada (makulo - mancha). Senhoma vilaĝo - aldea desierta (sin hombres).

Algunas expresiones:

Kompreneble (comprensiblemente) se usa como nuestro coloquial "naturalmente" o "se comprende".

Plenmano es un puñado (una mano llena). Plenkulero - una cucharada, plenbuŝo - una bocanada.

Por ke ili manĝu - para que ellos coman.

Antaŭ ol ni disiru - antes que nos separemos.

Enhavi - contener.

Enteni - contener asiendo, sujetando el contenido (teni - tener, asir; havi - poseer).

16ª Leciono

—Diru al mi, sinjoro; ĉu vi estas la instruisto?

—Ne, sinjoro, mi estas lernanto.

—Jes, vi estas persono kiu lernas, vi estas lernanto.

Antaŭ tri monatoj vi diris: "Mi lernos Esperanton", tiam vi estis lernonto.

Kaj post du aŭ tri monatoj vi diros: "Mi lernis Esperanton", tiam vi estos lerninto.

Ni ankaŭ povas diri: vi estas lernanta homo, vi estis lernonta homo, vi estos lerninta homo.

Tiel la persono kiu prezidas estas la prezidanto, la persono kiu amas estas amanto.

—Pardonu, sinjoro, sed ankoraŭ mi ne tute komprenas…

—La participoj ne estas malfacilaj.

Bonvolu, observi la jenajn ekzemplojn:

Petro estas homo tre akurata. Li ĉion faras en la ĝusta momento. Ĉiutage je la kvina horo, Petro trinkas tason da teo. Ni iru ĝis la kafejo, kie Petro kutimas trinki sian teon kaj observu.

Estas kvin antaŭ la kvina.

Sur la tablo estas taso kun kulereto, tekruĉo kaj sukerujo.

La teo estas en la tekruĉo (= teujo).

Petro trinkos la teon.

Petro ESTAS TRINKONTA la teon.

Estas ĝuste la kvina.

La teo estas en la taso. Petro trinkas ĝin.

Petro ESTAS TRINKANTA la teon.

Jam estas dek kvin post la kvina.

La taso estas malplena. Petro jam trinkis la teon.

Petro ESTAS TRINKINTA la teon.

Se morgaŭ ni denove observos Petron en la kafejo ni vidos, ke…

je la kvara kaj kvindek kvin, li ESTOS TRINKONTA la teon.

je la kvina, li ESTOS TRINKANTA la teon.

je la kvina kaj dek kvin, li ESTOS TRINKINTA la teon.

Sed hieraŭ mi ankaŭ estis en tiu kafejo kaj vidis, ke…

kvin minutoj antaŭ la kvina, Petro ESTIS TRINKONTA la teon.

je la kvina, Petro ESTIS TRINKANTA la teon.

je la kvina kaj dek kvin, Petro ESTIS TRINKINTA la teon.

Petro trinkas la teon kaj la teo estas trinkata.

Hieraŭ…

je la kvara kaj kvindek kvin, la teo ESTIS TRINKOTA de Petro.

je la kvina, la teo ESTIS TRINKATA de Petro.

je la kvina kaj dek kvin, la teo ESTIS TRINKITA de Petro.

Nun…

je la kvara kaj kvindek kvin, la teo ESTAS TRINKOTA de Petro.

je la kvina, la teo ESTAS TRINKATA de Petro.

je la kvina kaj dek kvin, la teo ESTAS TRINKITA de Petro.

Kaj morgaŭ…

je la kvara kaj kvindek kvin, la teo ESTOS TRINKOTA de Petro.

ĝuste je la kvina, la teo ESTOS TRINKATA de Petro.

je la kvina kaj dek kvin, la teo ESTOS TRINKITA de Petro.

La trinkota teo estas ankoraŭ en la teujo.

La trinkata teo estas en la taso.

La trinkita teo ne plu estas en la taso; ĝi estas en la stomako de Petro (la trinkinto).

Ĉu je la 5-a Petro estas trinkinta la teon?

Ĉu je la 6-a la teo estas ankoraŭ trinkota de Petro?

El kio estas faritaj viaj ŝuoj?

Lernonto aĉetas libron.

Lernanto uzas libron.

Lerninto metas la libron en la bibliotekon kaj portas sur la brusto la verdan stelon.

Amonto rigardas la fraŭlinon, esperas.

Amanto razas sin ĉiutage, skribas parfumitajn leterojn kaj vidas ĉion rozkolora.

Aminto ĵetas leterojn kaj portretojn en la fajron.

LERNANTO RAKONTAS…

Hieraŭ mi estis sidanta antaŭ mia skribotablo. Mi jam estis lerninta la 15-an lecionon de mia lernolibro kaj estis skribanta leteron al mia frato, kiam Petro eniris en la ĉambron.

—Kiel vi fartas? - Li diris -. La vetero estas agrabla. Ĉu vi volas promeni kun mi tra la parko?

—Jes, kial ne? La leteron mi skribos vespere - mi respondis.

Mi surmetis mian jakon kaj ni foriris kune.

Dum ni estis marŝantaj sur la strato li klarigis al mi la koncerton, kiun ni estos aŭskultontaj. Tiu koncerto jam estis ludita en la pasinta dimanĉo, sed pro la sukceso ĝi estos ripetata (reludata) hodiaŭ.

En la parko ni vidis la statuon de Mendoza, la fondinto de Buenos Aires.

En aliaj urboj estas monumentoj al Zamenhof, la kreinto de esperanto.

Multaj promenantoj ĝuis la belan veteron.

En la koncertejo jam multaj ĉeestantoj sidis. La ludontaj muzikistoj estis jam kun siaj instrumentoj.

Dum la koncerto la aŭskultantoj silentis.

Kiam ni revenis hejmen la suno estis malaperanta ĉe la horizonto.

Kaj ĉu mi diru al vi sekreton? La leteron, kiun mi estis skribonta al mia frato mi ne skribis; ĝi estas ankoraŭ skribota.

Kion mi estis faranta, kiam venis Petro? Kion diris Petro dum ni estis marŝantaj?

Kien ni iris? Kion ni vidis tie?

Kiu estis Mendoza? Kiu estis Zamenhof?

Kiu sidis en la koncertejo? Kion faras la aŭskultantoj?

Nun vi povas kompreni la signifon de la vorto Esperanto. D-ro Zamenhof ne subskribis sian unuan libron per sia nomo, sed per pseŭdonomo "D-ro Esperanto", t.e. (tio estas), la doktoro kiu esperas, kiu havas esperon.

Vocabulario

AKURATA — PUNTUAL

MI PETAS — LE RUEGO, POR FAVOR

BONVOLU — HAGA USTED EL FAVOR DE

PARDONU — USTED PERDONE

EKZEMPLO — EJEMPLO

PARFUMO — PERFUME

FONDI — FUNDAR

PETI — PEDIR, ROGAR

ĜUI — DISFRUTAR, GOZAR

PORTRETO — RETRATO

JENA — LA PRESENTE, SIGUIENTE

PREZIDI — PRESIDIR

KLARIGI — ACLARAR, EXPLICAR

RAKONTI — NARRAR, CONTAR

KONCERTO — CONCIERTO

SUBSKRIBI — FIRMAR

KREI — CREAR

SUKCESI — TENER ÉXITO

KUNE — CONJUNTAMENTE, JUNTOS

T. E. (TIO ESTAS) — ESTO ES, ES DECIR

KUTIMI — TENER LA COSTUMBRE DE

TEKRUĈO — TETERA

LETERO — CARTA

La instruisto parolas

PARTICIPIO ACTIVO - ANTA, INTA, ONTA.

En castellano el participio ("participa" del verbo y del adjetivo) es un adjetivo. En esperanto, el participio podrá ser adjetivo, sustantivo o adverbio. Pero a pesar de ser mayores en esperanto las posibilidades del participio, éste es mucho más simple que en cualquier lengua nacional.

El modo que sigue sirve para todos los verbos:

Mi parolas - Yo hablo

Mi parolis - Yo hablé

Mi parolos - Yo hablaré

Mi estas parolanta - Yo estoy hablando

Mi estis parolanta - Yo estaba hablando

Mi estos parolanta - Yo estaré hablando

Mi estas parolinta - Yo he hablado

Mi estis parolinta - Yo había hablado

Mi estos parolinta - Yo habré hablado

Mi estas parolonta - Yo he de hablar, yo estoy por hablar

Mi estis parolonta - Yo hube de hablar, yo estaba por hablar

Mi estos parolonta - Yo habré de hablar, yo estaré por hablar

En castellano usamos las formas compuestas a menudo sin verdadera necesidad: ¿Qué está haciendo usted? En lugar del simple: ¿Qué hace usted? En esperanto preguntamos Kion vi faras? Y no Kion vi estas faranta?, es decir, que no se usarán las formas compuestas más que cuando sea necesario; cuando sea preciso relacionar dos hechos en el tiempo.

Compare:

Cuando yo entré él estaba comiendo - Kiam mi eniris li estis manĝanta

Cuando yo entré él estaba por comer - Kiam mi eniris li estis manĝonta

Cuando yo entré él había comido - Kiam mi eniris li estis manĝinta

Lo mismo es para los otros tiempos:

Yo cantaré mañana - Mi kantos morgaŭ.

Yo estaré cantando cuando entre Pedro - Mi estos kantanta kiam Petro eniros.

El participio sustantivo también puede usarse en los distintos tiempos. La frase: "Él es el constructor" puede ser, según los casos:

Li estas la konstruanto - el que construye

Li estas la konstruinto - el que construyó

Li estas la konstruonto - el que construirá

Saluton, Cezaro, la mortontoj vin salutas.

PARTICIPIO PASIVO - ATA, ITA, OTA.

Es el que indica que una persona o cosa sufre la acción del verbo: carta escrita, pan comido, hombre castigado.

En esperanto el participio pasivo se forma con las terminaciones ata - ita - ota.

La domo estas konstruata - la casa es (está siendo) construida

La domo estas konstruita - la casa ha sido construida

La domo estas konstruota - la casa está por ser construida

La domo estis konstruata - la casa era construida

La domo estis konstruita - la casa había sido construida

La domo estis konstruota - la casa estaba por ser construida

La domo estos konstruata - la casa será construida

La domo estos konstruita - la casa habrá sido construida

La domo estos konstruota - la casa estará por ser construida

Nótese que los participios pasivos se usan en esperanto con una mayor precisión que en cualquier lengua nacional:

Konstruota domo es una casa por construirse (-ota), de la cual tenemos solo los planos. Konstruata domo, es una casa que se está construyendo (-ata), y Konstruita domo, es una casa ya construida, terminada (-ita). Domo konstruata el brikoj es una casa que se está construyendo con ladrillos. Domo konstruita el brikoj es una casa (ya) construida con ladrillos.

Y con esto ya hemos visto las 12 formas del verbo con que el esperanto reemplaza con ventaja las miles de formas que el español necesita.

Ludi es jugar (ludilo - juguete). Pero lo mismo que en inglés y francés, este verbo significa, además, interpretar un papel teatral - ludi teatran rolon, y tocar un instrumento - ludi pianon.

17ª Leciono

Vi jam konas la historion: "Petro amas Marian kaj Maria amas Petron"

Ili amas unu la alian. Ili amas sin reciproke.

Petro iris ĉe juveliston kaj aĉetis du orajn ringojn (= ringoj el oro), kaj petro fariĝis fianĉo kaj Maria fariĝis fianĉino. Ili gefianĉiĝis (ge = li + ŝi).

La gefianĉoj estas strangaj homoj kaj ili agas strange.

Fianĉo iras ĉiam elegante vestita kaj zorge kombita kaj razita, kaj faras multajn donacojn al sia fianĉino - florojn, bombonojn, juvelojn - kaj ofte invitas ŝin al kinejo aŭ teatro. Kaj ĝuste tion ankaŭ faras Petro.

Bedaŭrinde ofte ankaŭ venas la patrino aŭ la frateto de Maria. La patrino malŝatas la plenajn aŭtobusojn kaj preferas veturi per taksioj (= taksiaŭtoj) kaj la frateto ĉiam elektas la plej karajn glaciaĵojn.

Maria ankaŭ faras donacojn al Petro. Ŝi faras stranga-kolorajn kravatojn por sia amato. Sed ili estas feliĉaj kaj ŝatas promeni kun la mano en la mano sub la luno, aŭ prefere sen luno…

En unu bela tago Petro kaj Maria staris antaŭ la pastro kaj fariĝis edzo kaj edzino. Ili fariĝis geedzoj (= geedziĝis).

La patrino de Maria estas nun la bopatrino de Petro, kaj la kara frateto nun fariĝas la bofrato de Petro.

Post kelke da tempo la cikonio faris viziton al la hejmo de Petro. Nun la gepatroj de Petro kaj Maria fariĝis avoj, ĉar ili havas novan nepon. Kaj la frato de Petro nun estas lia onklo. La juna Petreto estas lia nevo. Kaj la filoj de la frato de Petro estas kontentaj, ĉar ili ricevis tute novan kuzon.

Ho, la familio!

Sed ne nur la homoj geedziĝas, ankaŭ la bestoj tion faras. La koko havas multajn edzinojn. Sed ĝi estas feliĉa, ĉar ili jam estas vestitaj de la naturo mem.

La filojn de la koko ni nomas la kokidoj.

Juna ĉevalo estas ĉevalido. La rondetaj rozkoloraj idoj de la porko estas la porkidoj.

Vi memoras ke mi estis skribonta leteron al mia frato kiam envenis Petro.

La leteron mi skribis kaj sendis en la posta tago.

La skribitan leteron mi metis en koverton (= mi enkovertigis), skribis la adreson, gluis la poŝtmarkojn sur la koverton kaj fermis la koverton.

Mi iris al la poŝtoficejo (= poŝtejo) kaj metis la leteron en leterkeston (= mi enpoŝtigis la leteron). Kaj nun mi atendas la respondon.

Leterportisto disportas la leterojn.

Kion mi faris per la skribita letero?

Ĉu vi ŝatas ricevi leterojn de viaj amikoj?

Ĉu vi akurate respondas?

Ĉu vi kolektas poŝtmarkojn?

Ĉu vi estas filatelisto?

2-AKTA DRAMO

-kun epilogo-

1ª akto

S-ro direktoro sidas sur komforta seĝo antaŭ sia skribotablo. En la ĉambro estas nur unu seĝo, tamen la ĉarma, blonda oficistino ankaŭ sidas kaj skribas.

La direktoro estas feliĉa.

2ª akto

La edzino de la direktoro eniras. Ŝi estas nek ĉarma nek blonda; ŝi estas furioza.

La fraŭlino ne plu sidas.

La direktoro ne plu estas feliĉa.

Epilogo - laŭ via plaĉo.

Kio okazos poste, morgaŭ?

Morgaŭ la edzino batos la edzon.

Morgaŭ la direktoro maldungos la oficistinon. (Ĉu tio estus justa?).

Morgaŭ la sinjoro aĉetos belan juvelon por la edzino.

Kiu fino estas ĝusta, laŭ via opinio?

Ĉu vi havas fantazion?

Ĉu plaĉis al vi la dramo?

Kion vi estus farinta en simila kazo?

Ĉu vi estus forkurinta?

Verku alian epilogon.

Vocabulario

ADRESO — DIRECCIÓN, DOMICILIO

KOLEKTI — COLECCIONAR, REUNIR

AKTO — ACTO (TEATRAL)

KOVERTO — SOBRE

APOGI — APOYAR

KUZO — PRIMO

AVO — ABUELO

LETERKESTO — BUZÓN PARA CARTAS

CIKONIO — CIGÜEÑA

MALDUNGI — DESPEDIR DE UN EMPLEO

ĈARMA — ENCANTADOR

NEPO — NIETO

DONACI — REGALAR, DONAR

NEVO — SOBRINO

DUNGI — EMPLEAR

ONKLO — TÍO

EDZO — ESPOSO

ORO — ORO

ELEKTI — ELEGIR

PASTRO — SACERDOTE

FIANĈO — NOVIO

POŜTMARKO — SELLO POSTAL

GLACIAĴO — HELADO (COSA DE HELADO)

POŜTO — CORREO

GLACIO — HIELO

PREFERI — PREFERIR

GLUO — COLA DE PEGAR

RECIPROKA — RECIPROCO

INVITI — INVITAR

RINGO — ANILLO

JUSTA — JUSTO

SENDI — ENVIAR

JUVELO — JOYA

SIMILA — SIMILAR

KESTO — CAJA, CAJÓN

STRANGA — EXTRAÑO, NO COMÚN

La instruisto parolas

ILI AMAS UNU LA ALIAN = ILI AMAS SIN RECIPROKE.

Cuando la acción es recíproca o mutua se usan estas formas.

El sentido de "él se hirió" es claro, pero "ellos se hirieron" puede significar que cada uno de ellos se hirió (en un accidente), o que se hirieron entre sí, recíprocamente (en un combate). Para evitar esta ambigüedad es por lo que diremos en esperanto: ili sin vundis en akcidento (= ĉiu el ili sin vundis - cada uno de ellos se hirió) y ili sin vundis reciproke o ili vundis unu la alian - se hirieron mutuamente.

Sólo como licencia poética podrá encontrarse: La dentoj mordas la langon, tamen ambaŭ sin amas - los dientes muerden la lengua, y sin embargo se aman.

KION VI ESTUS FARINTA? ¿Qué habría hecho usted?

GE - este prefijo tiene la virtud de reunir a los dos sexos: miaj gepatroj - mis padres (= mi padre y mi madre), lernejo por geinfanoj (= geinfana lernejo) - escuela mixta (para niños y niñas), ili geedziĝis - ellos se casaron (se hicieron esposo y esposa).

BO - este prefijo indica el parentesco político, resultante del matrimonio- Bopatrino - suegra, bofilo - yerno, bofrato - cuñado, boparencoj - parientes políticos.

-ID es sufijo que señala el descendiente, el cachorro, el pichón: koko - gallo, kokido - pollo, porkido - lechón, Izraelido - israelita (descendiente de Israel). Ido es hijo, descendiente. Johano loĝas tie kun sia vasta idaro - Juan vive allí con su vasta prole.

LAŬ - según, conforme con: agu laŭ via plaĉo - obre según su gusto. Laŭ mia horloĝo estas la oka - según mi reloj son las ocho. Mi marŝis laŭlonge de la fervojo - yo caminé a lo largo del ferrocarril, laŭlarĝe - a lo ancho.

PLU - más - con sentido de duración en tiempo o espacio: mi ne laboras plu - yo no trabajo más, kion plu vi scias? - ¿qué más sabe? Trinku unu pluan taseton - beba una tacita más. Kaj tiel plu (= ktp) - y así más (= etcétera).

ŜATI - PLAĈI. Ya conocemos bien el verbo ŝati. Es verbo transitivo y señala nuestro gusto personal, subjetivo. Tiu domo estas plaĉa sed mi ne ŝatas ĝin - esa casa es agradable (= placentera) pero a mi no me gusta.

PLAĈI es verbo intransitivo y significa agradar, ser agradable en su cualidad placentera: tio plaĉas al mi - eso me gusta (me agrada). Plaĉa muziko - música placentera. Kiel plaĉas al vi la ĝardeno? - ¿Cómo encuentra el jardín?

VERKI es componer o escribir obras literarias, musicales, etc.: verki libron - escribir (componer) un libro, verkisto - un escritor, teatra verko - obra teatral. Leteron mi skribas sed rakonton mi verkas.

ZORGI es cuidar de algo, preocuparse por algo: ne zorgu pri mi! - ¡no se preocupe por mi! Pli zorgas unu patrino pri dek infanoj ol dek infanoj pri unu patrino - cuida más una madre de diez hijos (niños) que diez hijos de una madre. Zorge farita - cuidadosamente hecho. Senzorga - descuidado, despreocupado.

AGI es obrar, actuar: agi juste - obrar justamente (con justicia), justa ago - acción justa. Zorgu pri viaj agoj! - ¡Cuidado con lo que hace!

ORACIÓN PASIVA. Podemos usar también nuestro conocimiento de los participios para verificar si un verbo debe o no ser seguido por el acusativo.

Sea la oración:

Petro manĝas panon - Pedro come pan.

Si la oración puede ser vuelta por pasivo, será transitiva: irá seguida de -n.

La pano estas manĝata de Petro. El pan es comido de Pedro.

Probemos con: Petro kuŝas sur la lito - Pedro yace sobre la cama.

Vemos que si tratamos de ponerla en forma pasiva, la oración pierde su sentido. Se trata, pues, de una oración intransitiva.

La pano estas manĝata de Petro. Vemos que después de la forma pasiva usamos de para designar al agente, al que hace: Esperanto estas lingvo kreita de Zamenhof (kreita porque está ya creada, terminada de crear).

ROZKOLORA es color de rosa. Y del mismo modo se forma violkolora - color violeta, oranĝkolora - color anaranjado, citronflava - amarillo limón.

18ª Leciono

Vojaĝante (= dum oni vojaĝas) oni lernas. Tio estas vera, ĉar vojaĝinte en Bolivio mi multon lernis.

Dum mia restado en tiu lando pluvis kaj pluvadis dum du semajnoj, kaj dum la tuta tempo mi legadis en la ĉambro. Ho, mi multon lernis!

Nur ĝenis min la daŭra martelado de iu forĝisto, loĝanta apude. Sed ne nur mi legis en tiu hotelo, mi ankaŭ amuziĝis, ĉar tie estis sufiĉe da musoj.

Kiam mia kuzino ekvidas (= subite vidas) muson ŝi ektimas (= subite timas), eksaltas kaj ekploras - Kaj mi ekridas.

Ĉu vi parolas dormante?

Ĉu vi ŝatas longajn paroladojn?

Kion vi faras dum longa pluvado?

Ĉu vi facile ekridas aŭ ekploras?

BIFSTEKO KUN FUNGOJ

S-ro Smith estas anglo. Ĉu vi scias kio estas anglo?

—Jes, mi scias; anglo estas sinjoro kiu fumas pipon, legas la Biblion, kaj ne ŝatas lerni fremdajn lingvojn.

S-ro Smith ja estis vojaĝema. Tial ke (= ĉar) en Londono la vetero estas malagrabla dum la vintro, nia amiko per aeroplano veturis suden, al la sunplena Valencio, en Hispanujo. Li gaje promenadis tra la urbo, admirante la oranĝarbojn, kaj la belajn brunulinojn, sed ekvidinte restoracion li eksentis apetiton.

"Por festi tiun ĉi belan tagon mi mendos mian preferatan manĝon: Bifstekon kun fungoj", diris S-ro Smith. Li eniris la restoracion, sidis ĉe tablo kaj vokis la kelneron. S-ro Smith tuj mendis - Anglalingve - (= en la angla lingvo), kompreneble - bifstekon kun fungoj. La kelnero ridetis, se ne komprenis. Tiam S-ro Smith ekhavis brilan ideon. Li prenis paperon kaj krajonon kaj desegnis sian mendon tiel:

La kelnero prenis la papereton kaj foriris. Farinte sian mendon S-ro Smith observis la manĝejon. Blanka tablotuko kovris la tablon. Sur ĝi estis telero, forko, kulero, tranĉilo, buŝtuko, glaso, vinbotelo, kruĉo kun akvo kaj pankorbo. La tuta manĝilaro estis pura.

Ĉe la apuda tablo sidis tri manĝantoj. Unu manĝis viandrostaĵon kun terpomoj kaj legomoj, la dua manĝis bakitan kokidon kun salato, la tria jam estis manĝanta la deserton: kukojn kaj fruktojn. Laŭ la aspekto ili ŝajnis fremduloj.

Sed nia anglo jam estis perdanta sian paciencon (= li jam senpacienciĝis), tiam, post 20 minutoj, fine revenis la kelnero. Ĉu li alportis la deziratan manĝaĵon? - Tute ne! Anstataŭ tio, en unu mano li portis pluvombrelon kaj en la alia enirbileton por la taŭrobatalo!

S-ro Smith ne lasis trinkmonon por la kelnero…

Kie loĝis S-ro Smith? Kien li veturis?

Kial li forveturis? Ĉu li veturis bicikle?

Kion li admiris? Kion li tre ŝatis?

Ĉu vi fumas pipon?

Ĉu S-ro Smith parolis hispane? Kion li faris?

Ĉu la desegno estis komprenebla?

Kio estis sur la manĝotablo?

Ĉu la kelnero tuj revenis?

Kion li alportis anstataŭ la menditan manĝaĵon?

Ĉu S-ro Smith estis feliĉa?

Kion vi estus farinta en tiu okazo?

La filo de Petro ankaŭ nomiĝas (= estas nomita) Petro, sed la gepatroj nomas lin Peĉjo. La nomo de la filino estas Sofia, sed la gepatroj nomas ŝin Sonja. Kaj Peĉjo kaj Sonja nomas sian patron paĉjo, kaj sian patrinon panjo.

Ĉu ankaŭ oni nomas vin per karesa nomo - "Pepe", "Paco", “Maruja"?

La patro de Maria estas la avo de la eta Petro, sed la avo de Maria, kio estas?

Li estas la praavo (= patro de la avo) de eta Petro (= Peĉjo) kaj Peĉjo estas lia pranepo.

La unuaj homoj sur la tero estis niaj prapatroj aŭ prauloj. Ili vivis en la pratempo.

En Ameriko estas ankaŭ grandaj ne bone konataj praarbaroj.

Ĉu vi havas vivantan praavon?

Ĉu niaj prapatroj estis pli feliĉaj ol ni?

Ĉu niaj pranepoj estos pli saĝaj (= prudentaj, inteligentaj), ol ni?

Karlo invitis min ĉeesti festeton ĉe li. Mi demandis lin:

—Je kioma horo mi devas esti ĉe vi, kaj kiel mi devas vesti min?

Li respondis:

—Ĉe mi vi povas fari ion ajn, babili kun iu ajn. Kiam ajn vi venos mi vin akceptos.

Vivu la libero!

Ĉu vi aŭskultas ian ajn programon en la radio?

Ĉu vi parolas kun iu ajn sur la strato?

LA KORVO KAJ LA VULPO

Jen la fama fablo de fama verkisto. Ni rerakontas ĝin ne versoforme, sed en simpla prozo.

S-ro Korvo sidis sur branĉo tenante en sia beko bonodoran fromaĝon.

S-ro Vulpo tre malsata vagadis tra la arbaro kaj ekflaris la odoron de la fromaĝo. Ekvidinte la korvon kun la fromaĝo, la vulpo volis ĝin manĝi, sed ĝi estis tro alta. Sed S-ro Vulpo estas ruza kaj li flate ekparolis al la korvo: "Sinjoro Korvo, kiel bela vi estas! Kiel brila estas via plumaro! Se via voĉo estus tiel bela kiel via plumaro vi estus la reĝo de l' arbaro! Kantu, sinjoro korvo, kantu por ke mi aŭdu vian belan voĉon!"

Aŭdinte tion, la korvo, kiu estis kredema kaj vantema, malfermis sian bekon por kanti kaj la bongusta fromaĝo falis en la buŝegon de sinjoro Vulpo.

"Dankon, diris S-ro Vulpo, kaj estonte ne fidu la flatantojn. Ĉi tiu leciono tamen, valoras fromaĝon"

"Ju pli oni vivas, des pli oni lernas" - grumblis la korvo.

Kie vagadis la korvo? Ĉu la korvo bele kantas? Kia estas la vulpo?

Kial la korvo malfermis al bekon? Ĉu la korvo agis saĝe?

Vocabulario

AMUZI — DIVERTIR

KRII — GRITAR, CHILLAR

ANGLO — ORIGEN INGLÉS

KRUĈO — JARRA

BAKI — HORNEAR

MALSAĜA — INSENSATO, LOCO

BEKO — PICO DE AVE

MARTELO — MARTILLO

BILETO — BILLETE, PASE

PACIENCO — PACIENCIA

BRANĈO — RAMA

PIPO — PIPA DE FUMAR

BUŜTUKO — SERVILLETA

PLUVOMBRELO — PARAGUAS

DAŬRI — DURAR

REĜO — REY

DESEGNI — DIBUJAR

RUZA — ASTUTO

DESERTO — POSTRE

SAĜA — SENSATO, SABIO

FAMA — FAMOSO

SAĜECO — SABIDURÍA, BUEN SENTIDO

FESTI — FESTEJAR, CELEBRAR

SAĜULO — HOMBRE SABIO, SENSATO

FLATI — ADULAR

SALATO — ENSALADA

FORĜI — FORJAR

SALTI — SALTAR

FORKO — TENEDOR

SUNOMBRELO — SOMBRILLA

FREMDA — EXTRANJERO, EXTRAÑO

ŜAJNI — PARECER

FREMDULO — FORASTERO

TAŬROBATALO — CORRIDA DE TOROS

FROMAĜO — QUESO

TELERO — PLATO

FUMO — HUMO

TERPOMO — PAPA, PATATA

FUNGO — HONGO

TIMI — TEMER

GRUMBLI — GRUÑIR

TRINKMONO — PROPINA

ĜENI — MOLESTAR

VAGI — VAGAR

JA — SÍ QUE

VANTA — VANIDOSO

KARESI — ACARICIAR

VERKISTO — AUTOR

KONATA — NOTORIO, SABIDO

VIANDROSTAĴO — CARNE ASADA

KORBO — CESTA

VOĈO — VOZ

KORVO — CUERVO

VOKI — LLAMAR

KOVRI — CUBRIR, TAPAR

VULPO — ZORRO

La instruisto parolas

-ANTE, -INTE, -ONTE. Los participios adverbios corresponden al gerundio en castellano, que termina en -ando, -endo o -iendo.

El participio adverbio no se usa en los tiempos compuestos.

Manĝonte mi eniris la restoracion - habiendo de comer entré en el restaurante, manĝante mi legis la ĵurnalon - comiendo leí el diario, manĝinte mi pagis kaj foriris - habiendo (ya) comido, pagué y me marché.

La forma pasiva (-ate, -ite, -ote) es de uso poco frecuente. Li vizitis min neatendite - él me visitó inesperadamente. Estis skribite - estaba escrito.

KIEL AJN. Ajn es una partícula adverbial que indica generalización de la indeterminación. Kiel ajn es de cualquier modo, kiu ajn - cualquiera, kiam ajn - en cualquier momento, io ajn - cualquier cosa, kie ajn - en cualquier parte, ktp.

AD expresa la acción: krono - corona, kronado - coronación; acción continuada: pafo - tiro, pafado - tiroteo; nombre de acción: uzi - usar, uzado - el uso, naĝado - natación, kantado - el canto.

EK - señala comienzo de acción o acción breve: vidi - ver, ekvidi - percibir, ekmarŝi - echar a andar.

PRA - es prefijo que señala lo primitivo, el parentesco distante en el tiempo: pratempo - tiempos primitivos, praulo, prapatro - antepasado, praavo - bisabuelo, pranepo - bisnieto. Praa - primitivo.

-ĈJ, -NJ son sufijos con los que se forman los diminutivos cariñosos, masculinos y femeninos, respectivamente, y se colocan detrás de las primeras letras del nombre, abreviándolo: patro - padre, paĉjo - papá, panjo - mamá, mamita, Jozefo - José, Joĉjo - Pepe.

Este es el único caso en que se altera una raíz en esperanto (panjo). Porque el uso de nombres íntimos y cariñosos es voluntario y escapa a toda regla.

En la literatura de esperanto se encontrarán los mismos nombres femeninos con terminación "a" u "o": Sofia = Sofio, Sonja = Sonjo.

JU PLI, DES PLI es cuanto más, tanto más: ju pli da suno, des pli da sano - cuanto más sol, más salud, ju pli oni vivas, des pli oni lernas - cuanto más se vive, más se aprende.

19ª Leciono

NI VETURAS AL ESPERANTO-KONGRESO

Veturonte al Kongreso, Petro kaj Maria renkontas Karlon antaŭ la fervoja stacidomo.

Petro: —Rapidu, samideano, vi marŝas kvazaŭ vi havus multe da tempo!

Karlo: —Pardonu, sed mi ne kulpas. Kvankam mi dormis nur du horojn mi frue leviĝis kaj devis adiaŭi (= diri adiaŭ) miajn parencojn.

P: —Ĉu vi estas sola? Krom vi, ĉu neniu alia samideano venas?

K: —Krom mi ankaŭ venis Antono kaj Rodolfo. Ĵus ili iris al la informejo. Jam ili parolas kun la staciestro. Krome, Julio diris al mi hieraŭ, ke bedaŭrinde li ne venos, ĉar li estas malsana. La plimulto veturas per aŭtobusoj.

P: —Venu, Maria, jen nia vagono. Ni envagoniĝu. Per nia bileto ni rajtas kunporti nur negrandan valizon kaj pakaĵon.

M: —Ĝustatempe (= en la ĝusta tempo) ni alvenis. La lokomotivo fajfas kaj la trajno (= vagonaro) ekmoviĝas.

K: —Ĉu vi scias, ke la lokomotivo estas tre demandema?

P: —Ĉu…?

K: —Jes, ĝi ĉiam diras "ĉu, ĉu, ĉu…"

P: —Hm… tre sprita vi estas hodiaŭ. Sed ĝi povas esti ankaŭ dubema.

K: —Tion mi ne bone komprenas.

P: —Krom montri demandon, la vorteto ĉu ankaŭ montras dubon: "Mi dubas ĉu li venos", "mi ne scias ĉu vi komprenas".

K: —Dankon pro la informo, sed rigardu! Ni jam veturas ekster la ĉefurbo. Vidu nun tiun "popolon" kun blankaj dometoj…

P: —Ne diru "hispanaĵojn"; tio estas vilaĝo; la popolo estas la loĝantaro. La esperanta popolo loĝas dise tra la vasta mondo. Mi vidas, ke ankaŭ vi faras erarojn, Karlo. Dum la veturo ni povas iom praktiki la lingvon.

M: —Vi pravas, ni praktiku! Ni nepre devas paroli en flua kaj korekta Esperanto. Anstataŭ babili ni lernu. En mia notlibro estas kelkaj notoj kaj gramatikaĵoj, kiujn mi ne tute bone komprenas, malgraŭ tio, ke mi lernis ilin.

P: —Ni vidu viajn notojn. Kompreneble, vi lernis la lingvon, sed ne ellernis (= finlernis) ĝin.

K: —Do, bonvolu klarigi al mi la signifon de la sufikso op.

P: —Mi klarigos per ekzemploj: «Sur la mallarĝa vojeto ni devis marŝi unuope» (= unu post unu). Kiam ni venis al la lago la moskitoj milope sin ĵetis sur nin". Vidu tie, super la kamparo, la aeroplanoj flugas triope.

M: —Klarigu, mi petas, la prepozicion po.

P: —"Tiu ĉi libro konsistas el dudek lecionoj; se vi lernus po unu leciono ĉiutage, post dudek tagoj vi estus tralerninta la tutan kurson". "Mi aĉetis dekduon da oranĝoj, kaj al ĉiu el la ses infanoj mi donis po du oranĝoj".

K: —Dankon, Petro, mi bone profitas la vojaĝon. Sed ni devas ankaŭ ĝui la rapide preterpasantan pejzaĝon. La suna moŝto jam alte brilas super la kamparo.

M: —Rigardu tiun viron sidanta kontraŭ ni. Li trinkas ion el botelo.

P: —Li ne trinkas, sed drinkas: rigardu nur lian nazaĉon! Fi! Kia homo!, mi ne drinkas: mi estas kontraŭalkoholisto.

K: —Se vi jam uzis la sufikson -aĉ kaj la prefikson fi-, bonvulu klarigi la diferencon inter ambaŭ.

P: —Ĉu vi komprenas la vortojn libraĉo, popolaĉo? Rigardu tra la fenestro tiun malbelan, malpuran domon; ĝi estas domaĉo. Ĝi estas fizike malbona. Alia domo estas tre bonaspekta, sed la moralo de ĝia loĝantoj ne estas tre pura; vere ĝi estas fidomo. Fiulo estas senmorala persono, morale malbona (= fripono).

K: —Nun mi komprenas. Sed kie estas Antono kaj Rodolfo? Mi iros serĉi ilin.

Demandoj

Kial la samideanoj veturas?

Kial Karlo malfruiĝis?

Kiuj venis krom Petro kaj Karlo?

Per kio ili veturas?

Kien ili iras?

Ĉu vi ofte veturas per trajno?

Ĉu vi ŝatas veturi sen bileto?

Kion diras Antono?

Kion li farus anstataŭ babili?

Ĉu Karlo estas perfekta esperantisto?

Se vi estus lerninta Esperanton antaŭ dek jaroj, kia esperantisto vi estus nun?

Ĉu vi vizitos Kongreson de Esperanto?

Ĉu vi legas esperantan literaturon?

Ĉu vi trinkas ian ajn vinaĉon?

Ĉu vi, fraŭlino, vizitas drinkejon?

Ĉu vi ankaŭ praktikadas Esperanton kun viaj amikoj?

Ĉu vi loĝas en la ĉefurbo?

Ĉu vi ŝatus flue paroli en Esperanto?

Kio fluas sub la ponto?

Kiujn volas serĉi Karlo?

Vocabulario

ADIAŬ — ADIOS

NEPRA — INDISPENSABLE, INELUDIBLE

ADIAŬI — DECIR ADIOS, DESPEDIRSE

NEPRA DEVO — DEBER INELUDIBLE

AMBAŬ — AMBOS

NEPRE IRU — VAYA SIN FALTA

ANSTATAŬ — EN LUGAR DE

NOTO — NOTA

ANSTATAŬI — REEEMPLAZAR

PAKAĴO — PAQUETE

BEDAŬRINDE — LAMENTABLEMENTE

PARENCO — PARIENTE

ĈEFO — JEFE

PASANTA — PASANTE, QUE PASA

ĈEFURBO — CIUDAD CAPITAL

PEJZAĜO — PAISAJE

ĈU MI RAJTAS? — ¿PUEDO? ¿TENGO DERECHO?

PLENUMI — CUMPLIR

DIFERENCI — DIFERENCIAR

PLIMULTO — MAYORÍA

DUBI — DUDAR

PONTO — PUENTE

EKZEMPLO — EJEMPLO

PRAKTIKO — PRÁCTICA

FAJFI — SILBAR

PRAVA — QUE TIENE RAZÓN

FERVOJA — FERROVIARIO

PROFITI — APROVECHAR

FIZIKE — FÍSICAMENTE

RAJTI — TENER DERECHO A

FLUI — FLUIR

RENKONTI — ENCONTRAR (A ALGUIEN)

FRIPONO — GAMBERRO, SINVERGÜENZA

SERĈI — BUSCAR

FRUIĜI — ADELANTARSE

SPRITA — INGENIOSO, CHISTOSO

INFORMI — INFORMAR

STACIDOMO — OFICINA DE LA ESTACIÓN

ĴUS — AHORA MISMO, ACABA DE

STACIO — ESTACIÓN

KOREKTA — CORRECTO

TASKO — TAREA

KVANKAM — AUNQUE

VAGONO — VAGÓN

LOKOMOTIVO — LOCOMOTORA

VALIZO — VALIJA, MALETA

MALGRAŬ — A PESAR DE

VI PRAVAS — TIENE USTED RAZÓN

La instruisto parolas

-OP forma los numerales colectivos: la aviadiloj flugis triope - los aviones volaban en grupos de tres.

PO es una preposición que indica a razón de, a tanto por: mi marŝas po ses kilometroj hore - yo camino a razón de seis kilómetros por hora.

Se usa también como prefijo: vendi pogrande - vender al por mayor, podetale - al detalle, pogute - a gotas, por gotas.

-AĈ es sufijo con significado despectivo: libraĉo - libraco, popolaĉo - populacho. La ebriulo aĉe insultis lin - el ebrio lo insultó soezmente. Aĉa vorto - palabra grosera, soez.

KROM - aparte de: krom tio - aparte de eso, krom Pedro (ankaŭ) venis Karlo - además de Pedro (también) vino Carlos, krom Petro neniu venis - a excepción de Pedro no vino nadie. Krome (= plie) - además. Krompago - pago extra.

KVAZAŬ como si, a guisa de: li min rigardis kvazaŭ li ne konus min - él me miró como si no me conociese. Li demandis kvazaŭ li estus fremdulo - él preguntó como si fuese un extraño. Li uzis ŝtonojn kvazaŭ martelon - él usó una piedra a guisa de martillo.

-ESTR denota autoridad: staciestro - jefe de estación, urbestro - intendente, alcalde, laborestro - capataz- Estro (= ĉefo) - jefe. La estraro de la Kongreso - las autoridades del Congreso.

DU HOROJN. Para señalar complementos circunstanciales -especialmente los que expresan medida (tiempo, peso, precio, dirección) se puede - siempre que la claridad no se vea afectada - reemplazar la preposición respectiva con la terminación "n":

Mi dormis dum du horoj. - Mi dormis du horojn.

La monto estas alta je 1000 metroj. - La monto estas 1000 metrojn alta.

La fecha podrá escribirse: en la 16-a de Septembro, je la 16-a de Septembro o la 16-an de Septembro. Las tres formas son correctas, pero la última es la más empleada.

MOŜTO es título de cortesía en general: reĝa moŝto - majestad real, moŝta suno - su alteza, su majestad el sol, la prezidanta moŝto - su excelencia el presidente. Moŝtulo - un personajón.

ELLERNI (= FINLERNI) es aprender a fondo, terminar de aprender. El, usado como prefijo, significa además de la idea de salida (eliri), la acción terminada (como si la cosa terminada se saliera del material). Ellabori - elaborar, eluzi - usar hasta el fin, eluzita pantalono - pantalón totalmente gastado.

20ª Leciono

(Daŭrigo de la 19-a)

Revenas Karlo, akompanata de Antono kaj Rodolfo.

A: —Bonan tagon kamaradoj. Pardonu, ke ni ne tuj venis al vi, sed okazis ke ni iris en la manĝovagonon por matenmanĝi kaj tie ni trovis eksprofesoron nian. Li invitis nin sidi ĉe lia tablo. Ni mendis kafon, sed la kelnero miskomprenis nin kaj portis al ni teon. Kion fari en tia kazo? Ĉu protesti, ĉu trinki la teon? Ni trinkis la teon.

Vidiante nian stelon, la profesoro demandis kion ĝi signifas. Mi klarigis al li la signifon de nia insigno kaj donis al li informilon pri Esperanto, kiun mi ĉiam kunportas en mia poŝo. Traleginte ĝin li diris: "Jen interesa afero kaj lernenda lingvo. Mi certe ĉeestos kurson kaj eble mi iros kun kelkaj kolegoj.

M: —Post tia klarigo vi estas pardonita. Sed rigardu tiujn du sinjorinojn, tie, dekstre, kiel multajn gestojn ili faras dum ili parolas…

P: —Ili estas surdmutuloj, tial ili multe gestas parolante.

M: —Ĉu tio estas ia religio?

P: —Ne, Maria, ne; surdmutulo estas homo surda kaj muta. Surda estas persono kiu ne povas aŭdi kaj persono kiu ne povas paroli estas muta. Al tiuj homoj mankas sentumo. Ankaŭ al blindulo mankas sentumo, mankas al li vidkapablo.

R: —Rigardu, rigardu! Mi trovis poŝtranĉilon apud la benko. KIES ĝi estas? (= al kiu ĝi apartenas?) Ĉu al neniu? Do la persono, kies poŝtanĉilon mi trovis, ne troviĝas ĉi tie.

Mi pensas ke per tiu ĉi poŝtranĉilo oni povas bone klarigi la uzadon de la sufikso um.

K: —Ĉu jes…?

R: —Vidu tiun ĉi poŝtranĉilon.

Ĝi havas diversajn ilojn; segilon, borilon, korktirilon, fajlilon, tondilon. Ĝi taŭgas por diversaj laboretoj, sed vere ĝi estas nek tondilo, nek segilo, nek fajlilo, nek borilo.

La sufikso -um iel similas tiajn multuzajn ilojn. Oni uzas ĝin kiam oni ne trovas la ĝustan afikson.

P: —Oni povas diri ankaŭ, ke la sufikso -um similas tiujn ĉionfarantajn laboristojn, kiu faras kiajn ajn laborojn, sed ne havas difinitan metion. Per la sufikso -um oni amindumas, aerumas, gustumas…

A: —Per similaj vortoj oni povus ankaŭ klarigi la uzon de la prepozicio je, kiu ne havas difinitan sencon. Ĝi montras ĉefe mezuron: "je la tria", "je kelke da paŝoj"…

K: —Ne plu "gramatikumu", mi petas. Ni rigardu la pejzaĝon. Vidu la riĉan kamparon. Antaŭ unu jarcento nur maloftaj gaŭĉoj rajdis tra tiuj verdaj dezertoj. Nun ĉie kreskas greno, kaj plimultiĝas brutaro (bovoj, ŝafoj, ĉevaloj, k. s.).

M: —Rigardu tien, jen ĵusnaskita bovido (bovino ĵus naskis ĝin) apud sia patrino. Tie aro da ŝafoj blekas ĉirkaŭ akvujo. Ili estas soifaj. Ili volas trinki.

P: —La ŝafoj estas stultaj kaj malbonodoras… prefere ni aŭskultu anekdoton. Antono, ĉu vi vere ne havas ion novan por rakonti?

A: —Kial ne? Aŭskultu tiun ĉi:

SENMON KAJ BONHAV

Sinjoro Senmon renkontas la dikan sinjoron Bonhav sur la strato, kaj sinjoro Senmon demandas tre ĝentile: "Ĉu vi povas diri al mi kioma horo estas?" Sinjoro Bonhav suspekteme rigardas la demandinton kaj respondas:

"Vi vere ne deziras scii pri la horo; tio estas nur preteksto por ekparoli kun mi; kaj se ni interparolas ni fariĝos amikoj, kaj se ni fariĝos amikoj (= ni amikiĝos) vi vizitos mian hejmon, kaj se vi vizitos mian hejmon tie vi trovos mian filinon Leonora kaj se vi vidos mian filinon vi enamiĝos je ŝi, kaj se vi enamiĝos je ŝi vi petos ŝian manon kaj… Ĉu vi opinias ke mi donos la manon de mia filino al iu sentaŭgulo, kiu eĉ horloĝon ne havas!"

P: —Bona anekdoto, Antono, kaj tre lerte vi ĝin rakontis. Nun estas via vico, Karlo.

K: —Mi ankoraŭ ne tre flue parolas…

R: —Mia avo diradis: "Nur forĝante oni fariĝas forĝisto". Do, nur parolante oni lernas paroli…

K: —Mi provos.

LA FREMDULO KAJ LA VILAĜA BUBO

Fremdulo piedirante en la urbo renkontas bubon sur la vojo kaj demandas lin. "Aŭdu, knabo, kien iras tiu ĉi vojo?"

B. —Ĝi iras nenien.

F. —Sed en la vilaĝo oni diris al mi, ke mi sekvu ĝin por atingi la urbon.

B. —Ho jes, ili pravis.

F. —Do kial vi diras ke ĝi iras nenien?

B. —Jes sinjoro, ĝi iras nenien; ĝi kuŝas tie senmove.

F. —Bone, bone; mi vidas, ke vi estas lerta. Kiel vi nomas vin?

B. —Neniel.

F. —Ĉu vi ne havas nomon?

B. —Jes, sinjoro, sed mi ne nomas min; aliaj personoj nomas min.

F. —Bone, kiel via patrino noman vin?

B. —Nu, tio dependas. Kelkfoje ŝi diras al mi "mia kara anĝelo", alifoje ŝi nomas min "malpura porko"… Nu laŭ la vetero…

F. —(Fulmotondro! Estas neeble scii ion pri tiu ĉi bubaĉo!) Diru al mi, knabo, ĉu via familio estas granda?

B. —Vidu, proksimume tiel granda kiel tiu de la onklo Peĉjo.

F. —(Ruza diableto) Kiom da personoj estas en via familio?

B. —Ho jes, tiu demando estas pli klara. Ni estas tiom da personoj kiom da teleroj Panjo metas sur la manĝotablon.

F. —Kaj kiom da teleroj Panjo metas sur al tablon?

B. —Unu por ĉiu persono…

F. —!!!!!…

B. —Ĉu vi deziras scii ion pli?"

R: —Sed tio estas tre malnova popolrakonto, Karlo…

Mi rakontos al vi ion tute novan. Mi rakontos sonĝon, kiun mi sonĝis nur hieraŭ:

"Mi troviĝis en stelforma duonluma ĉambrego. Viro aperis kaj diris: "Montru vian invitilon!" "Mi ne ricevis", mi respondis. "Do, venu antaŭ la juĝisto", rediris la viro, kaj kondukis min en angulon de la ĉambro, kie sidis kelkaj longbarbaj sinjoroj.

Iu el ili, kiu tre similis al esperanta instruisto, kiu ekzamenis min, demandis per timiga voĉo:

—Kiu estas vi?

—Mi estas Rodolfo.

—Kio estas vi?

—Mi estas studento.

—Kia estas vi?

—Mi estas juna kaj sana.

—Kie vi loĝas?

—En Bonaero.

—Kien vi iras?

—Al Esperanto-Kongreso.

—Kiam ĝi okazos?

—La venontan semajnon.

—Kiom da homoj iros?

—Ĉirkaŭ 500.

—Kiel vi iros?

—Per trajno.

—Kial vi ne iras piede?

—Ĉar miaj piedoj protestos.

—Kies poŝtranĉilon vi trovis?

—Ne… nenies.

—Vi mensogas, la poŝtranĉilo ies devas esti - ekkriis la juĝisto. Gardisto, faru truon en lian kapon kaj enmetu en ĝin ĉiujn ies-vortojn. La gardisto elpoŝigis grandan borilon (mi volis forkuri, sed ne povis) kaj ekpikis mian kapon.

Forta frapo sur mian kapon vekis min, kaj mi aŭdis la voĉon de mia patrino, kiu diris: "Leviĝu Rodolĉjo, aŭ vi malfruiĝos. Rigardu kian moskiton mi mortigis sur via kapo".

M: —Sed Rodolfo, ĉu vi ne diris ke vi ĵus trovis la poŝtranĉilon?

R: —Jes, sed vi scias ke ofte dum sonĝoj ni antaŭvidas la okazontaĵojn.

A: —Mi volus "antaŭvidi" programon de la Kongreso.

P: —Jen mia:

ESPERANTO-KONGRESO

- PROGRAMO -

Malfermo de la Kongreso en la Universitato

Laborkunsidoj en Urba Biblioteko

Teatra Prezentado

Supera Ekzameno

Bankedo en restoracio

"LA ORA ROSTAĴO"

Ekskursoj per ŝipeto kaj aŭtobuso

Balo

K: —Bona programo, estas serioza laboro kaj amuza.

P: —Samideanoj, ni baldaŭ atingos la celon. Verŝajne kelkaj samideanoj estas jam en la stacidomo por akcepti nin. Ni pretigu niajn valizojn. Karlo, malfermu la fenestron por montri nian verdan flageton.

M: —Jam ni envenas la stacidomon. Jen ili estas, niaj karaj samideanoj.

Saluton!

La atendantaj samideanoj kun ĝoja vizaĝo ekkrias:

BONVENON, AMIKOJ!

Vocabulario

AERUMI — AIREAR, VENTILAR

KAZO — CASO

AKCEPTI — ACEPTAR, RECIBIR

KIES — CUYO, DE QUIEN

ALIFOJE — OTRA VEZ

KORKO — CORCHO

AMIZI — DIVERTIRSE

KRESKI — CRECER

AMUZA — DIVERTIDO

KUNSIDO — SESIÓN

APARTENI — PERTENECER

LERTA — HÁBIL

ARO — GRUPO

MALFRUIĜI — RETRASARSE

ATINGI — ALCANZAR

MANKI — FALTAR

BALO — BAILE

MENSOGI — MENTIR

BANKEDO — BANQUETE

METIO — OFICIO

BLEKI — MUGIR

MORTIGI — MATAR

BLINDA — CIEGO

MUTA — MUDO

BLINDA — PERFORAR

NEEBLE — IMPOSIBLE

BRUTO — BRUTO, GANADO

NEGRO — (UN) NEGRO

BUBO — PILLETE

NENIES — DE NADIE

CERTA — CIERTO, SEGURO

NU — PUES BIEN

DAŬRIGI — HACER DURAR

PAŜO — PASO QUE DA EL PIE

DEKSTRE — A LA DERECHA

PIKI — AGUIJONEAR

EKSKURSO — EXCURSIÓN

PLIMULTIĜI — AUMENTAR, MULTIPLICARSE

EKZAMENO — EXAMEN

PRETIGI SIN — PREPARARSE

ELPOŜIGI — SACAR DEL BOLSILLO

RAJDI — CABALGAR

ENAMIĜI — ENAMORARSE

REDIRI — DECIR DE NUEVO

ESTAS VIA VICO — ES TU TURNO

ŜAFO — CARNERO

FAJLI — LIMAR

SEKVI — SEGUIR

FLAGO — BANDERA

SENCO — SENTIDO (ACEPCIÓN)

FRAPO — GOLPE

SENSO (SENTUMO) — SENTIDO (FACULTAD)

FULMO — RAYO

SENTAŬGULO — UN INÚTIL, UN INEPTO

FULMOTONDRO — TORMENTA, ¡RAYOS!

SERIOZA — SERIO

FUNKCII — FUNCIONAR

SOIFI — TENER SED

GARDISTO — GUARDIA

STULTA — ESTÚPIDO, ESTULTO

GAŬĈO — GAUCHO

SURDA — SORDO

GRENO — GRANO, CEREAL

SUSPEKTI — SOSPECHAR

HAŬTO — PIEL

TAŬGI — SERVIR, SER APTO

IES — DE ALGUIEN

TIMIGA — ATEMORIZADOR

INVITILO — UNA INVITACIÓN

TIRI — TIRAR, HACER TRACCIÓN

JARCENTO — SIGLO

TONDRO — TRUENO

JUĜISTO — JUEZ

VERŜAJNA — VEROSÍMIL

ĴUSNASKITA — RECIÉN NACIDO

VERŜAJNE — AL PARECER

La instruisto parolas

-UM Este sufijo no tiene sentido propio, y se usa para derivar palabras cuya relación con la raíz es imprecisa y no puede expresarse con otro afijo. Las palabras terminadas en -um deben aprenderse como palabras-raices.

Amindumi - cortejar, cerbumi (cerbo - cerebro) - cavilar, foliumi - hojear, gustumi - degustar, kolumo - cuello (de camisa o blusa), krucumi - crucificar, proksimume - aproximadamente, k.t.p.

EKS - indica que fue, ex: eksministro - exministro, eksigi - destituir (convertir a alguien en "ex"), eksiĝi - dimitir (hacerse "ex").

MIS - señala lo erróneo, lo inconveniente: miskompreni - comprender mal, misedziĝo - casamiento equivocado, inconveniente.

-END este sufijo significa que debe ser: farenda tasko - tarea que debe ser hecha, riparenda vojo - un camino que debe ser reparado, sekvenda ekzemplo - ejemplo que debe seguirse.

EĈ, aún, hasta, mismo: eĉ sur la suno troviĝas makuloj - hasta en el sol se encuentran manchas. Mi estis tiel okupita, ke mi eĉ ne manĝis - yo estaba tan ocupado que ni siquiera comí. Eĉ ne - ni aún, ni siquiera. Eĉ infano faras tion - hasta un niño lo hace.

K.S. Abreviatura de kaj similaj - y similares.

Ĵusnaskita es recién nacido, recién dado a luz. Naski en esperanto es verbo transitivo, significa dar a luz. Nacer es naskiĝi. La bovino naskis bovidon - la vaca tuvo un ternero. Mi naskiĝis en Ameriko - yo nací en América.

Fulmotondro es tormenta eléctrica, aunque también se emplea como interjección: ¡rayos!

Lección complementaria

LA TERMINACIÓN N tiene tres empleos distintos:

1. Señala el complemento directo del verbo transitivo.

Ĝi montras la retan komplementon de transitiva verbo.

Petro batas Paŭlon.

2. Señala el fin de un movimiento.

Ĝi montras la celon de movo. Iru tien. Li falis teren. Después de preposición que indica movimiento (al, ĝis) no irá n.

3. Reemplaza una preposición.

Ĝi anstataŭas prepozicion. Li laboris du horojn (= dum du horoj). Petro alvenis ĵaŭdon (= je ĵaŭdo). La domo estas 30 metrojn larĝan (= je 30 metroj larĝa).

Siempre que la claridad no se vea afectada, podrá reemplazarse una preposición por la n final. Después de preposición no va acusativo.

En estos ejemplos están empleados los tres oficios de la terminación n:

Petro iris en la ĉambron, malfermis la fenestron kaj kvin minutojn li rigardis.

Petro ĵetis la ŝtonon kontraŭ la pordon kaj malproksimiĝis kelkajn metrojn.

EL ARTÍCULO. El objeto del artículo es aclarar el sentido de la oración, impidiendo que se confunda la cosa a que nos referimos con otra semejante. Por lo tanto, podemos dejar de usar esta palabra cuando no aclara una idea. Será pues correcto decir: Leono estas besto. Rozo estas floro. Lakto estas pli nutra ol vino.

En español decimos "vive en el Perú", "vive en Chile"; en esperanto: Li loĝas en Peruo, li loĝas en Ĉilo. No se usará pues, el artículo delante de nombre propio - que no necesita determinación.

Cuando un nombre propio va precedido de un título, como sinjoro, doktoro, generalo. No lleva artículo: Profesoro Martínez estas malsana. D-ro Zamenhof estis kuracisto.

CI. En esperanto, como en inglés, no existe prácticamente el tuteo. No obstante, si se siente la absoluta necesidad de esta forma íntima, se puede emplear el pronombre ci: tú: Mi cin amas - Yo te amo.

PRONOMBRE REFLEXIVO. Al emplear el reflexivo sia, recuerde que:

a) el adjetivo sia nunca va delante del sujeto:

b) sia precede al objeto (complemento) poseído por el sujeto:

Juan (sujeto) juega con su perro (perteneciente al sujeto). Johano ludas kun sia hundo. Juan (sujeto) y su perro (sujeto) juegan. Johano kaj lia hundo ludas.

Compárense los siguientes ejemplos:

La sinjoro ordonis al sia servisto vesti lin - El señor ordenó a su sirviente vestirlo (que lo vistiera). La sinjoro ordonis al sia servisto vesti sin - El señor ordenó a su sirviente vestirse (que se vistiera).

En esperanto, como en castellano, las palabras iu, tiu, ĉiu, kiu, neniu - alguien, ese, quien, etc.- pertenecen gramaticalmente a la tercera persona, aunque se refieran a la primera o segunda: Ĉiu el ni ricevos sian porcion - cada uno de nosotros recibirá su porción. Neniu el vi evitos sian sorton - ninguno de vosotros evitará su suerte (destino). Tiu el vi, kiu opinias sin kapabla - aquel de vosotros que se considere capaz.

El sujeto no puede ser explícito:

Esti en sia elemento - estar en su elemento. Timi sian propran ombron - temer su propia sombra.

ORACIÓN DIRECTA. Si alguien nos dijo ayer "yo iré mañana" y nosotros lo repetimos, podremos escoger entre la forma directa: "él me dijo: yo iré mañana", y la forma indirecta: "él dijo que iría mañana". Ejemplos de la forma directa e indirecta en esperanto:

Él dijo: "iré mañana". Li diris: "Mi iros morgaŭ".

Él dijo que iría mañana. Li diris ke li iros morgaŭ.

Él dijo: "yo soy brasileño". Li diris: "mi estas brazilano".

Él dijo que él era brasileño. Li diris ke li estas brazilano.

-UJO da la idea general de continente, de recipiente. De ahí las formas supujo (que contiene sopa), pomujo (que contiene manzanas), Italujo (que contiene italianos). Por consiguiente la palabra kafujo podría significar: caja para café, cafetera, planta de café o país del café. Pero, recordemos que en todos los idiomas las palabras reciben su significado exacto por el contexto. No obstante eso, podremos siempre en esperanto contar con recursos para construir la palabra precisa que nos haga falta. Así tendremos: kafskatolo - caja para café. Kafkruĉo - vasija para café, cafetera, kafarbo - árbol de café, cafetero, y kaflando - país del café.

LOS NOMBRES DE LOS PAÍSES del antiguo continente se forman agregando el sufijo uj o la palabra lando al nombre del pueblo que le dio origen: Germano, Germanujo (= país de los germanos): Dano, Danujo (= país de los daneses).

En el nuevo continente, por el contrario, el habitante recibe el nombre del país en que lo habita: Peruo, peruano; Brazilo, brazilano.

Pero también encontraremos en nuestras lecturas, la terminación io para formar nombres de países: Italio, Francio, Rusio. Meksikanoj loĝas en Meksiko. Francoj loĝas en Francujo, Franclando aŭ Francio.

ADJETIVO ATRIBUTIVO. Compare estas dos frases: "Juan encontró a su bella novia" y "Juan encontró bella a su novia". En el primer caso, la cualidad "bella" es permanente en la novia, y lo es para todo el mundo; en el segundo, Juan encuentra que su novia es bella, le atribuye esa cualidad, aunque quizá no la posea. El esperanto distingue la cualidad permanente (epíteto) de la circunstancial (atributo) de este modo:

Johano trovis sian belan fianĉinon.

Johano trovis sian fianĉinon bela.

Note que en el segundo caso, bela va sin -n final.

Mi vidis la fermitan pordon - Vi la puerta cerrada (no la abierta).

Mi vidis la pordon fermita - Vi (que) la puerta (estaba) cerrada.

Que también puede decirse: Mi vidis ke la pordo estis fermita.

QUE. Cuando "que" puede reemplazarse por el, la, lo, los, las cuales (pronombre relativo) se traduce por kiu, kiuj, según los casos.

Los libros que (los cuales) ves sobre la mesa son del señor que (el cual) está de pié.

La libroj, kiujn vi vidas sur la tablo estas de la sinjoro, kiu staras.

Recuérdese, además, que "que", cuando es pronombre relativo va detrás del nombre que reemplaza, en tanto que "que" conjunción sigue generalmente al verbo.

Mi vidas, ke la libroj, kiujn vi aĉetis estas interesaj.

Veo que los libros que (los cuales) usted compró son interesantes.

Cuando "que" reemplaza a "qué cosa" se pone kio.

¿Qué (cosa) haces? - Kion vi faras?

¿De qué (cosa) se trata? - Pri kio temas?

Si "que" significa cuán, cuánto, en frases admirativas, se traduce por kia.

¡Qué (cuánto) calor! - Kia varmo!

¡Qué (cuán) hermoso día! - Kia bela tago!

El "que" de más que, menos que, es ol: pli ol, malpli ol.

Y en los demás casos (conjunción), "que" se traduce por ke:

Mi deziras, ke vi lernu - Deseo que aprendas.

Mi kredas, ke li venos - Creo que él vendrá.

Oni diras, ke… - Se dice que…

Mi laboras por ke li ripozu - Trabajo para que él repose.

PARTICIPIO ADVERBIO. "Vi a Pedro caminando por la calle" puede significar: "yo, caminando por la calle, vi a Pedro", o bien "yo vi a Pedro que caminaba por la calle".

En esperanto diremos en el primer caso: Marŝante sur la strato mi vidis Petron y, en el segundo: Mi vidis Petron marŝanta sur la strato. En el primer caso empleamos el participio adverbial porque deseamos indicar cómo el sujeto hace algo (¿cómo? - caminando = cuando el sujeto caminaba).

Se usa, pues, el participio adverbial (activo o pasivo y en cualquiera de los 3 tiempos) cuando éste se refiere al sujeto de la proposición, en los demás casos, conservará su forma adjetiva.

DE es la preposición más usada en esperanto y en español. Damos aquí algunos ejemplos en que su uso difiere en las dos lenguas. En esperanto el uso de de es más preciso que en español:

Una taza de té

Taso da teo

Una taza de porcelana

Taso el porcelano

Una taza de María

Taso de Maria

Una mesa hecha de pino

Tablo farita el pino

Una mesa hecha por Juan

Tablo farita de Johano

El primero de todos

La unua el ĉiuj

¿de qué se trata?

Pri kio temas?

Se trata de lo siguiente

Temas pri la jeno

Cubrir de flores

Kovri per floroj

Estatua de bronce

Bronza statuo

A partir de mañana

Ekde morgaŭ

La ciudad de Rosario

Urbo Rosario

Máquina de vapor

Vapormaŝino

Enfermedad del corazón

Kormalsano

Pasar de largo

Preterpasi

Dejar de lado

Flankenlasi

De parte mía

Je mia flanko, miaflanke

Acaba de partir

Li ĵus foriris

TENER se traduce teni, pero sólo en el sentido de asir.

Mi tenas libron en la mano - Yo tengo (asgo) un libro en la mano.

Mi havas multajn librojn - Yo tengo (poseo) muchos libros.

Y en castellano "tenemos" que ir, que hacer (debemos ir, hacer, etc.)

Mi devas iri, fari ktp.

Tengo algo que hacer

Mi havas ion por fari

No tengo nada

Mi havas nenion

Tengo hambre

Mi estas malsata, mi malsatas

HACER. Este verbo en castellano se usa para "hacer" de todo:

Hace calor

Estas varme

Hace largo rato

Antaŭ longa tempo

Hace mucho

Antaŭ longe

Hacerse el dormido

Ŝajnigi esti dormanta

Hacerse de dinero

Gajni, akiri monon

Se hace de día

Tagiĝas

Se hace tarde

Malfruiĝas

Se hizo pedazos

Disrompiĝis

Esto hace bien

Tio bone efikas

POR - PRO. Estas dos preposiciones no deben confundirse. Por indica finalidad: oni ne devas vivi por manĝi, sed manĝi por vivi. - No se debe vivir para comer, sino comer para vivir. Pro indica causa, motivo de una acción: Pro tiu vundo li mortis - por (a causa de) esa herida murió. Compare: Li venis por tio - el vino para eso. Pro tio li venis - por eso vino.

FORNO. Cuando queramos precisar a qué clase de horno u hornillo nos referimos, diremos: bakforno (de hornear), kuirforno (de cocina), hejtforno o hejtilo (estufa), altforno (alto horno), etc.

ALGUNAS EXPRESIONES

Lo más pronto posible (tiempo)

Kiel eble plej baldaŭ

Lo más pronto posible (velocidad)

Kiel eble plej rapide

Ni yo, ni él

Nek mi, nek li

Hasta la vista

Ĝis revido!

¡Qué le vaya bien! (de salud)

Fartu bone

Él cree en Dios

Li kredas je (al, pri) Dio

Gracias a Dios

Dank´ al Dio (Danke al Dio)

De tanto en tanto

De tempo al tempo

Poco a poco

Iom post iom

Por otra parte, por otro lado

Aliflanke

Hay que (se debe) comer para vivir

Oni devas manĝi por vivi

Cada vez más

Pli kaj pli

Parece increíble

Ŝajnas nekredebla

Más vale (mejor)

(estas) Pli bone

Es preferible

(estas) Prefere

Muchas gracias, le agradezco mucho

Mi tre dankas

No hay de qué

Ne dankinde

Más vale algo que nada

Pli bone io ol nenio

Es preferible una vez que nunca

Prefere iam ol neniam

ABREVIATURAS MÁS USUALES

bv., bonvolu

tenga a bien, por favor

d-ro, doktoro

doctor

E-o, Esp-o, Esperanto

Esperanto

Ekz., ekzemple

por ejemplo

f-ino, fraŭlino

señorita

k.c., kaj cetere

y además

k-do, kamarado

camarada (masculino)

k-dino, kamaradino

camarada (femenino)

k.s., kaj similaj

y semejantes

k.t.p., kaj tiel plu

etcétera

N.B., notu bone

nota bene, ten cuidado

n-ro, numero

número

p.d., post dato

postdata

prof., profesoro

profesor

s-no, samideano

"samideano"

s-ro, sinjoro

señor

s-ino, sinjorino

señora

t.e., tio estas

es decir, esto es

U.E.A., Universala Espeanto-Asocio

Asociacion Universal de Esperanto

Estas abreviaturas suelen escribirse también sin puntos o guión, por ejemplo: k-t-p. o ktp (se lee: ko-to-po).

Legaĵoj

Pri la historio de esperanto

En la jaro 1887 aperis en Varsovio la "Unua libro de lingvo internacia de D-ro Esperanto" (Pseŭdonimo de la aŭtoro: D-ro Ludoviko Zamenhof). Naskiĝinte en 1859 en Bielostok, kie loĝas kaj intermalpacas kvar malsamlingvaj popoloj, Zamenhof jam de sia juneco komencis studi kaj labori pri internacia lingvo. Kvankam li fariĝis profesie okulisto, lia ĉefa celo en la vivo estis, ĉiam helpi al interkompreno de ĉiuj nacioj per helpa komuna lingvo neŭtrala.

Antaŭ la publika apero de Esperanto, Zamenhof dum multaj jaroj kutimiĝis pensi kaj verki rekte en la nova lingvo. Tial ĝi jam havis komencon de originala literaturo, kiam ĝi aperis. Post 1887 la lingvon lernis kaj uzis ĉiam pli granda nombro de ĉiulandaj adeptoj, kiuj per sia proza aŭ poezia verkado iom post iom pliriĉigis la lingvon kaj kreis tradicion en nia stilo.

De 1905 okazas ĉiujare tutmondaj kongresoj de esperantistoj, kaj en tiuj grandaj internaciaj kunvenoj montriĝis pli kaj pli rimarkinda unueco en la prononcado de la lingvo, kaj ankaŭ kreiĝis tradicio en la parola stilo. Pro tio kaj ankaŭ pro la fakto, ke la plej granda parto de la Esperanta vortaro estis alportata de la vivo iom post iom kaj aldonata al la unua tre malvasta vortareto uzita de D-ro zamenhof en la komenco, oni ĝenerale konstatas, ke Esperanto fariĝas vivanta lingvo.

Ĝian tujan praktikan utilon pruvas la grandaj servoj de la Universala Esperanto-Asocio (UEA), kiu havas delegitojn en la plej multaj urboj de la mondo kaj ebligas facilan intenacian informadon, anoncadon aŭ vojaĝadon per Esperanto. La jarlibroj de UEA entenas liston de tiuj delegitoj kaj utilajn informojn pri la praktika uzo de Esperanto. Dank' al tio, miloj da turistoj aŭ komercistoj nur uzante Esperanton, povis vojaĝadi, junuloj trovis okupon fremlande, junulinoj sendanĝere travojaĝis grandajn urbojn. Internaciaj societoj fondiĝis por tutmondaj idealaj aŭ profesiaj celoj. Kelkaj miloj da libroj estas presitaj en Esperanto, tradukitaj el ĉiuj naciaj literaturoj aŭ originale verkitaj de esperantistaj aŭtoroj. Ekzistas multaj Esperanto-gazetoj, revuoj aŭ ĵurnaloj en plej diversaj lokoj kaj kun plej diversaj celoj.

En la tre viva internacia vivado kreita de Esperanto, gravan rolon havas la interna ideo de Esperantismo, kiun per diversaj verkoj esprimas la originala Esperanto-literaturo kaj interalie la oficiala kongresa himno de la esperantistoj "La Espero", verkita de D-ro Zamenhof.

D-ro Edmond Privat

(el Kursa Lernolibro)

La espero (La esperanza)

En la mondon venis nova sento,

tra la mondo iras forta voko;

per flugiloj de facila vento

nun de loko flugu ĝi al loko.

Ne al glavo sangon soifanta

Ĝi la homan tiras familion:

Al la mond' eterne militanta

Ĝi promesas sanktan harmonion.

Sub la sankta signo de l' espero

Kolektiĝas pacaj batalantoj,

Kaj rapide kreskas la afero

Per laboro de la esperantoj.

Forte staras muroj de miljaroj

Inter la popoloj dividitaj;

Sed dissaltos la obstinaj baroj,

Per la sankta amo disbatitaj.

Sur neŭtrala lingva fundamento,

Komprenante unu la alian,

La popoloj faros en konsento

unu grandan rondon familian.

Nia diligenta kolegaro

en laboro paca ne laciĝos,

ĝis la bela sonĝo de l' homaro

por eterna ben' efektiviĝos.

L. L. Zamenhof

Himno Esperantista

Al mundo ha llegado un nuevo sentimiento,

Recorre el mundo una fuerte llamada;

En alas de un viento ligero

Ahora déjenla volar de un lugar a otro.

No a la espada sedienta de sangre

Esta llama a la familia humana:

Al mundo que eternamente lucha

Le promete una santa armonía.

Bajo el sagrado signo de la esperanza

Se reúnen los combatientes de la paz,

Y pronto avanza la obra

Por el trabajo de los esperanzados.

Fuertes se levantan los muros milenarios

Entre los pueblos divididos;

Pero saltarán en pedazos las obstinadas barreras,

Que por el sagrado amor serán derrumbadas.

Sobre un fundamento lingüístico neutral,

Comprendiéndose los unos a los otros,

Los pueblos harán de común acuerdo

Una sola gran familia.

Nuestros laboriosos camaradas

En la tarea de la paz no desfallecerán,

Hasta que el bello sueño de la humanidad

Para bendición eterna se realice.

APÓSTROFO ( ' ): En Esperanto el apóstrofo indica la elisión de una letra. Esta elisión sólo se usará en poesía o, muy excepcionalmente, en prosa.

Puede suprimirse la “a” final del artículo después de preposición terminada en vocal, o antes de palabra que comience en vocal: de l´espero = de la espero./p>

También puede suprimirse la “o” final de un sustantivo: mia kor' = mia koro. La sílaba tónica del sustantivo (la que se pronuncia con mayor intensidad) no varía con la elisión: flo-RAN-ta i-di-LI´ = flo-RAN-ta i-di-LI-o.

El apóstrofo también se usa tradicionalmente en la expresión: dank' al = danke al (gracias a), mi ne falis dank' al mia bastono = mi ne falis danke al mia bastono (no caí gracias a mi bastón).

Korespondado

"Vojaĝoj larĝigas la menson", diras la angloj, kaj tio estas vera. Sed bedaŭrinde ne ĉiuj povas vojaĝi eksterlanden. Malmultaj povas viziti landojn, kiujn ili dezirus koni.

Sed la esperantistoj povas konversacii per leteroj, kun loĝantoj de kiu ajn lando de nia terglobo. Ili povas facile ricevi informojn pri la plej diversaj temoj: popolaj kutimoj, filatelio, arto, folkloro, sociaj problemoj, literaturo, komerco, industrio, scienco, agrikulturo, instruado, politiko aŭ simple babili pri ĉiutagaj aferoj.

Ankaŭ okazas interŝanĝoj: poŝtmarkoj, revuoj, libroj, muzikaĵoj, semoj, fotoj, k.t.p., k.s. iras de samideano al samideano.

"Tre interese" vi eble diros, "sed kiel mi povos havi tiujn adresojn?"

Nu, tio estas facila - por esperantisto. En ĉiuj esperantaj gazetoj aperas anoncoj pri korespondado kaj interŝanĝo. Se vi ne trovus peton pri korespondado konvena al vi, vi mem povas publikigi anonceton kontraŭ modesta pago.

En la komenco vi povas skribi ne leterojn, sed poŝtkartojn, ilustritajn, interesajn poŝtkartojn.

Modela letero

Mi vidis vian anoncon en La Praktiko kaj rapidas respondi vian peton pri korespondado. Mi ankaŭ studas medicinon, kaj tre ŝatus interŝanĝi fakajn revuojn kun vi. Ankaŭ interesas min popolaj dancoj. Ĉi tiu poŝtkarto montras la argentinan popolan dancon "Zamba".

Mi estas 20-jara kaj loĝas kun mia familio en la urbo.

Atendante vian baldaŭan respondon, sincere salutas vin.

Mia adreso:

Ludoviko Amikeco

Strato Verda Stelo 1

12345 URBO - LANDO

Leterojn oni komencas per diversaj salutoj: Estimata sinjoro, ŝatata fraŭlino (samideano, kolego), kara kamarado.

Por fini leteron oni uzas kutimajn esprimojn: Via. Respekte via. Sincere via. Via amiko. Kun kora saluto. Tre kore via. Mi (kore, sincere, samideane, amike) salutas vin.

Profitu la esperantan korespondadon, sed memoru kelkajn konsilojn: Skribu klare. Ĉefe skribu tre klare vian nomon kaj adreson. Skribu ankaŭ klare kaj zorge la adreson de via korespondanto sur la koverto. Respondu akurate.

Korespondu kaj vi vidos, ke ankaŭ la esperanta korespondado "larĝigas la menson" kaj kreas amikecon.

Poezioj

HO, MIA KOR´

Ho, mia kor´, ne batu maltrankvile,

El mia brusto nun ne saltu for!

Jam teni min ne povas mi facile,

Ho mia kor´!

Ho, mia kor´! Post longa laborado

Ĉu mi ne venkos en decida hor´?

Sufiĉe! Trankviliĝu de l´ batado,

Ho, mia kor´!

Ludoviko Zamenhof

DU POEMETOJ DE HEINE

Milde pasas tra la kor´

Milde pasas tra la kor´

Dolĉa harmonio;

En printempo sonu for

Eta melodio

Al floranta idili´

Flugu vi sonore;

Se renkontos rozon vi,

Ĝin salutu kore!

Kie estas la plej kara?

Kie estas la plej kara?

Kiun mi prikantas rime,

Kiam sorĉaj, ardaj flamoj

Estingiĝis tiuj flamoj,

Malvarmiĝis jam la koro,

Tiu ĉi versaĵ´ entenas

Amo-cindron je memoro.

Tradukis: F. Pillat

Ni alvenis al la fino

Ni kune faris interesan vojaĝon tra la lingvo internacia. Vi jam konas la fundamenton de la lingvo. Sed ankoraŭ vi ne estas perfekta esperantisto. Permesu, do, ke mi rakontu al vi kion mi faris kiam mi finis mian elementan lernadon.

Mi tuj aliĝis al la Esperanta Asocio de mia lando. Tie mi prunteprenis librojn el la biblioteko kaj legis, multe legis, sed kun atento. Mi ĉeestis la kunvenojn, prelegojn, festojn, ekskursojn de la esperantistoj kaj havis la okazon babili kun samideanoj enlandaj kaj eksterlandaj, nur en la bela Esperanto. Sur mia brusto mi tuj portis la kvinpintan verdan stelon. Mi fariĝis videbla esperantisto.

Mi korespondis kun eksterlandaj gesamideanoj, kaj tio donis al mi ĝojon kaj instruon. Aliĝinte al Universala Esperanto-Asocio, mi fariĝis monda esperantisto. U.E.A. donas praktikajn servojn al siaj membroj, sed krome edukas ilin en la homara solidareco kaj kompreno.

Unuvorte, mi partoprenas la Esperanto-movadon.

Do, mi ne diras al vi adiaŭ, sed ĝis revido en la venonta Esperano-Kongreso!

NI UZU ESPERANTON!

Tabeloj

Prefiksoj

BO- parentesco político: bofrato - cuñado. (Vidu en la 17ª leciono).

DIS- dispersión: doni - dar, disdoni - distribuir. (15ª leciono).

EK- acción breve o que comienza: vidi - ver, ekvidi - apercibir, advertir. (18ª leciono).

EKS- ex: eksministro - exministro. (20ª leciono).

FI- moralmente malo. (19ª leciono).

GE- ambos sexos reunidos: gepatroj - padre y madre. (17ª leciono).

MAL- lo contrario, lo opuesto: malriĉa - pobre. (2ª leciono).

MIS - equivocadamente, "al revés", "de revés": miskompreni - comprender "al revés". (20ª leciono).

PRA- ancestral, bis: praavo - bisabuelo. (18ª leciono).

RE- repetición: refari - rehacer. (15ª leciono).

Sufiksoj

-AĈ de mala calidad: ĉevalo - caballo, ĉevalaĉo - mancarrón, jamelgo. (19ª leciono).

-AD acción continuada: pafado - tiroteo. (18ª leciono).

-AĴ cosa o substancia: skribaĵo - un escrito, dolĉaĵo - un dulce, cosa dulce. (13ª leciono).

-AN miembro, partidario, habitante: amerikano - un americano, kristano - un cristiano. (9ª leciono).

-AR conjunto de cosas semejantes: arbo - árbol, arbaro - bosque, vorto - vocablo, vortaro- vocabulario. (12ª leciono).

-ĈJ diminutivo cariñoso masculino: Petro - Pedro, Peĉjo - Pedrito, Pedrín. (18ª leciono).

-EBL posibilidad, que se puede hacer: vidi - ver, videbla - visible; kredi - creer, kredebla - creible. (13ª leciono).

-EC nombre de una cualidad: mola - blando, moleco - molicie, blandura; infano - niño, infaneco - infancia. (11ª leciono).

-EG aumentativo: domo - casa, domego - caserón, casa grande, grandega - enorme, pluvi - llover, pluvegi - llover a cántaros. (11ª leciono).

-EJ lugar destinado a: lerni - aprender, lernejo - escuela; kuiri - cocinar, kuirejo - cocina. (6ª leciono).

-EM inclinación, tendencia: labori - trabajar, laborema - laborioso, trabajador; babili - charlar, babilema - charlatán, hablador. (11ª leciono)

-END que debe ser: plenumenda tasko - una tarea que debe ser cumplida. (20ª leciono).

-ER partícula, elemento: sablo - arena, sablero - grano de arena; mono - dinero, monero - moneda. (15ª leciono).

-ESTR jefe, autoridad: ŝipo - barco, ŝipestro - capitán, comandante; urbo - ciudad, urbestro - alcalde. (19ª leciono).

-ET diminutivo: vojo - camino, vojeto - caminito, senda; varma - caliente, varmeta - tibio; ridi - reir, rideti - sonreir. (11ª leciono).

-ID descendencia: bovo - buey, bovido - ternero; koko - gallo, kokido - pollo. (17ª leciono).

-IG causar, volver, convertir en: blanka - blanco, blankigi - blanquear; morti - morir, mortigi - matar, forta - fuerte - fortigi - fortalecer, fortificar. (14ª leciono).

-IĜ hacerse, volverse: ruĝa - rojo, ruĝiĝi - enrojecerse; sidi - estar sentado, sidiĝi - sentarse; movi - mover, moviĝi - moverse. (14ª leciono).

-IL instrumento: tranĉi - cortar, tranĉilo - cuchillo. (6ª leciono).

-IN femenino: frato - hermano, fratino - hermana; koko - gallo, kokino - gallina. (1ª leciono).

-IND digno de, que merece: admiri - admirar, admirinda - admirable; vidi - ver, vidinda - digno de verse. (15ª leciono).

-ING que contiene parcialmente, vaina: kandelo - vela, kandelingo - candelero; glavo - espada, glavingo - vaina de espada. (15ª leciono).

-IST profesión, ocupación habitual: ŝuo - zapato, ŝuisto - zapatero; okulo - ojo, okulisto - oculista; polico - policía, policisto - un policía. (4ª leciono).

-NJ diminutivo cariñoso femenino: patrino - madre, panjo - mamá, mamita. (18ª leciono).

-OBL multiplicativo: duobla - doble; centoble - cien veces; multobligi - multiplicar. (9ª leciono).

-ON fracción: duono - medio, mitad; centono - una centésima parte; duonigi - partir por la mitad. (9ª leciono).

-OP colectivo, grupo: duope - de a dos; centope - de a cien. (19ª leciono).

-UJ contenedor, recipiente: supo - sopa, supujo – sopera. También se lo usa para plantas frutales: vinbero - uva, vinberujo - vid, parra (que contiene uva). Y para nombres de países: anglo - un inglés, Anglujo - Inglaterra (que contiene a los ingleses). (15ª leciono).

-UL persona caracterizada por…: blinda - ciego, blindulo - un ciego; juna - joven - junulo - un joven; miliono - millón, milionulo - millonario. (11ª leciono).

-UM sufijo indefinido: kolo - cuello, pezcuezo, kolumo - cuello (de vestido), vento - viento, ventumi - dar viento, abanicar; ventumilo - abanico. (20ª leciono).

Prepozicioj

AL — a, hacia, hasta

ANSTATAŬ — en lugar de

ANTAŬ — ante, delante de

APUD — cerca de, junto a

ĈE — en lugar de, en lo de, cabe, al pie de

ĈIRKAŬ — alrededor

DA — de (cantidad)

DE — de

DUM — durante, mientras

EKSTER — fuera de

EL — de (origen)

EN — en

ĜIS — hasta (ĝis tiam - hasta entonces, ĝis tie - hasta allí)

INTER — entre

KONTRAŬ — contra, frente a

KROM — aparte de

KUN — con (compañía)

LAŬ — según

MALGRAŬ — a pesar de

PER — con (por medio de)

PO — a razón de, a tanto

POR — para

POST — después de, atrás de

PRETER — más allá, por delante de, dejando atrás

PRI — acerca de

PRO — a causa de

SEN — sin

SUB — bajo, debajo

SUPER — sobre, encima (sin contacto)

SUR — sobre (tocando)

TRA — a través de

TRANS — al otro lado, más allá

JE — sin sentido fijo; mi finos je la tria - terminaré a las tres; mi trinkos je via sano! - beberé a tu salud!

Vocabulario

acida

ácida

aĉeti

comprar

adiaŭ

adiós

adiaŭi

decir adiós

admiri

admirar

adreso

dirección, domicilio

aero

aire

aerumi

airear, ventilar

afero

asunto, caso, cosa

agi

obrar, actuar

agrabla

agradable

aĝo

edad

aj

partícula que indefine

akcepti

aceptar, recibir

akto

acto (teatro)

akurata

puntual

akvo

agua

alia

otro, otra

alifoje

otra vez

alkoholo

alcohol

alporti

traer

alproksimiĝi

acercarse, aproximarse

alta

alto

alveni

llegar

amaso

multitud, montón

ambaŭ

ambos

ami

amar

amiko

amigo

amindumi

cotejar

amuzi

divertir

amuza

divertido

anglo

origen inglés

angulo

ángulo

animo

alma

ankaŭ

también

ankoraŭ

todavía, aún

anonci

anunciar

anstataŭ

en lugar de

anstataŭi

reemplazar

antaŭ

ante, delante

aparato

aparato

aparteni

pertenecer

aperi

aparecer

apetito

apetito

apogi

apoyar

apoteko

botica, farmacia

aprilo

abril

apud

junto a, al lado de

arbo

árbol

aro

grupo

atendi

aguardar

atingi

alcanzar

automobilo

automóvil

aŭ

o, u

aŭdi

oír

aŭgusto

agosto

aŭskulti

escuchar

aŭtuno

otoño

avo

abuelo

babili

charlar

baki

hornear

balai

barrer

baldaŭ

pronto, en breve

balo

baile

bani

bañar

bankedo

banquete

barbo

barba

baro

obstáculo

bati

batir, golpear

bedaŭri

lamentar, deplorar

bedaŭrinde

lamentablemente

beko

pico de pájaro

bela

bello

benko

banco (asiento)

besto

animal

bezoni

necesitar

biblioteko

biblioteca

biciklo

bicicleta

biero

cerveza

biksteko

bistec, bife

bildo

figura, imagen

bileto

billete, pase

birdo

ave, pájaro

blanka

blanco

bleki

mugir

blinda

ciego

blonda

rubio

blovi

soplar

blua

azul

bluzo

blusa

bona

bueno

bonodora

oloroso

bonvoli

haga usted el favor de

bori

perforar

botelo

botella

bovo

buey

brako

brazo

branĉo

rama

brila

brillante

broso

cepillo

bruna

moreno, marrón

bruo

ruido

brusto

pecho

bruto

bruto, ganado

bubo

pillete, "pibe"

buŝo

boca

buŝtuko

servilleta

butero

manteca, mantequilla

butiko

tienda, negocio

celi

tender a

celo

objetivo, fin

certa

cierto, seguro

cigaro

cigarro

cikonio

cigüeña

citronarbo

limonero

ĉambro

habitación, cámara

ĉapelo

sombrero

ĉar

porque (por esa razón)

ĉarma

encantador

ĉaro

carro

ĉeesti

asistir, presenciar

ĉefo

jefe

ĉefurbo

ciudad capital

ĉemizo

camisa

ĉerizo

cereza

ĉevalo

caballo

ĉiam

siempre

ĉielo

cielo

ĉio

todo

ĉiu

cada (uno-a)

ĉokolado

chocolate

ĉu

¿acaso?, ¿…

da

de (de cantidad)

danci

danzar

danĝera

peligroso

danko

gracias

daŭri

durar

daŭrigi

continuar, hacer durar

de

de

decembro

diciembre

dek

diez

dekstra

derecha

dekstre

a la derecha

delegito

delegado

delikata

delicado

demandi

preguntar

demeti

quitarse, sacar

denove

nuevamente

dento

diente

des

tanto más (ju pli/des pli)

desegni

dibujar

deserto

postre

devi

deber, tener que

deziri

desear

diferenci

diferenciarse

difino

definición

dika

grueso

dimanĉo

domingo

diri

decir

disĵeti

arrojar desparramando

diversa

diverso

do

pues, por consiguiente

dolĉa

dulce

domo

casa

donaci

regalar, donar

doni

dar

dormi

dormir

dorso

espalda, dorso

drinki

beber por vicio

du

dos

dubi

dudar

dum

durante, mientras que

dungi

emplear

eble

posiblemente

edzo

esposo

efiki

ser efectivo, influir

egala

igual

ekskurso

excursión

ekzameno

examen

ekzemplo

ejemplo

eleganta

elegante

elekti

elegir

elektra

eléctrico

emi

tener tendencia

en

en

enamiĝi

enamorarse

erari

errar

eraro

error

esperi

esperar

esti

ser, estar

etaĝo

piso (1º, 2º…)

facila

fácil

fajfi

silbar

fajli

limar

fajro

fuego

fali

caer

fama

famoso

familio

familia

fantazio

fantasía

fari

hacer

farti

estar de salud

faruno

harina

februaro

febrero

feliĉa

feliz

fenestro

ventana

ferio

feriado, vacaciones

fermi

cerrar

fero

hierro

fervoja

ferroviario

festi

celebrar, festejar

fi!

¡puf!

fianĉo

novio

fidela

fiel

filo

hijo

fingro

dedo

fino

final

fizike

físicamente

flago

bandera

flanko

lado, flanco

flari

oler

flati

adular

flava

amarillo

floro

flor

flua

fluido

fojo

vez

folio

hoja

fondi

fundar

fontoplumo

plumafuente

for

lejos

forgesi

olvidar

forĝi

forjar

forko

tenedor

forlasi

abandonar

forno

cocina, hornillo

forta

fuerte

frapi

golpear, percutir

frapo

golpe

frato

hermano

fraŭlo

(un) soltero

frazo

frase

fremda

extranjero, extraño

fremdulo

forastero

freŝa

fresco

fripono

gamberro, sinvergüenza

friti

freír

fromaĝo

queso

frue

temprano

fruiĝi

adelantarse

frukto

fruta-o

frunto

frente

fulmotondro

tormenta, ¡rayos!

fumo

humo

fungo

hongo

funkcii

funcionar

gaja

alegre

gajni

ganar

gambo

pierna

ganto

guante

gardisto

guardia

gaŭĉo

gaucho

glaciaĵo

helado, hecho con hielo

glacio

hielo

gluo

cola de pegar

grado

grado

granda

grande

gratuli

felicitar

grava

importante

greno

grano, cereal

gripo

gripe

grumbli

gruñir

gusto

gusto, sabor

gustumi

degustar, probar

gvidi

guiar

ĝardeno

jardín

ĝeni

molestar

ĝi

ello (él, ella)

ĝis

hasta

ĝoji

regocijarse

ĝui

disfrutar, gozar

ĝusta

justo, exacto

halti

hacer alto, detenerse

haro

cabello, pelo

haŭto

piel

havi

tener, poseer

hela

claro (color)

helpi

ayudar

herbo

hierba

heroo

héroe

hieraŭ

ayer

hodiaŭ

hoy

homo

hombre (ser humano)

horloĝo

reloj

horo

hora

hotelo

hotel

hundo

perro

iam

alguna vez

ideo

idea

ido

hijo, descendiente

ies

de alguien

ili

ellos-as

ilo

herramienta, medio

infano

niño

informi

informar

ingo

vaina

inko

tinta

instruisto

maestro, instructor

internacia

internacional

intesto

intestino

inviti

invitar

invitilo

(una) invitación

io

algo, alguna cosa

iom

algo, alguna cantidad

iri

ir

iu

alguien, alguno

ja

sí que

jako

chaqueta, saco

jam

ya

januaro

enero

jarcento

siglo

jaro

año

jen

he aquí

jena

la siguiente

ju

cuanto más (ju pli…)

juĝisto

juez

julio

julio

juna

joven

junio

junio

jupo

falda, pollera

justa

justo

juvelo

joya

ĵaŭdo

jueves

ĵeti

arrojar

ĵurnalo

periódico

ĵus

ahora mismo, hace poco

ĵusnakita

recién nacido

kafo

café

kaj

y, e

kajero

cuaderno

kalkuli

calcular, contar

kamarado

camarada

kamparo

campo

kanti

cantar

kapo

cabeza

kapti

atrapar

kara

caro, querido

karesi

acariciar

kaserolo

cacerola

kato

gato

kazo

caso

ke

conjunción que

kelka

alguno

kelkfoje

algunas veces

kelnero

mozo de café

kesto

caja, cajón

kia

que clase o cualidad

kial

por qué razón

kiam

cuándo

kie

dónde

kiel

cómo (de qué modo)

kies

cuyo, de quién

kinejo

cine (sala)

kino

cine (arte)

kio

qué, qué cosa, lo cual

kiom

cuánto

kisi

besar

kiso

beso

kiu

quien, cual, el o la cual

klara

claro

klarigi

aclarar, explicar

klaso

clase

klubo

club

knabo

muchacho

koko

gallo

kolekti

coleccionar, reunir

koleri

encolerizarse

kolo

cuello

kombi

peinar

komforta

confortable

kompreni

comprender

konata

notorio, sabido

koncerto

concierto

koni

conocer

konjako

coñac, brandy

konsisti

consistir

kontenta

contento

korbo

cesta

korekta

correcto

korko

corcho

koro

corazón

korpo

cuerpo

korvo

cuervo

kosti

costar

kostumo

traje

kotono

algodón

koverto

sobre

kovri

cubrir, proteger, tapar

krajono

lápiz

kravato

corbata

kredi

creer

krei

crear

kremo

crema

kreski

crecer

krii

gritar

krom

aparte de

kruĉo

jarra

kruela

cruel

kruro

pierna

k.t.p.

etc., (kaj tiel plu)

kuiri

cocinar

kuko

pastel, torta, masa

kulero

cuchara

kun

con, en compañía de

kune

juntos

kunlabori

cooperar, colaborar

kunsido

sesión

kuraci

curar, tratar enfermos

kuraĝa

valiente

kuri

correr

kurteno

cortina

kuŝi

yacer, estar acostado

kutimi

tener la costumbre

kuzo

primo

kvalito

cualidad

kvankam

aunque

kvar

cuatro

kvazaŭ

a modo de, como si

kvin

cinco

la

el, la, los, las

labori

trabajar

laca

cansado

lago

lago

lakto

leche

lampo

lámpara

lando

país

lango

lengua (órgano)

lano

lana

larĝa

ancho

lasi

dejar

lasta

último

laŭ

según, conforme con

laŭte

en alta voz

lavi

lavar

leciono

lección

ledo

cuero

legi

leer

legomo

legumbre

leono

león

lerni

aprender

lerta

hábil

letero

carta

leterportisto

cartero

leviĝi

levantarse, subir

li

él

libera

libre

ligna

de madera

ligno

madera, leña

lingvo

lengua, idioma

lipo

labio

listo

lista

litero

letra del alfabeto

lito

cama, lecho

loĝi

habitar

loko

lugar

lokomotivo

locomotora

longa

largo

ludi

tocar un instrumento, actuar, apostar

lundo

lunes

magazeno

negocio grande

majo

mayo

maldungi

despedir

malfermi

abrir

malfruiĝi

retrasarse

malgraŭ

a pesar de

manĝi

comer

manki

faltar

mano

mano

mardo

martes

maro

mar

marŝi

andar, caminar, marchar

martelo

martillo

marto

marzo

mastro

amo, patrón

maŝino

máquina

mateno

mañana

matura

maduro

meblo

mueble

mekanika

mecánica

mem

mismo

membro

miembro

memori

recordar

mendi

encargar, pedir

menso

mente

mensogi

mentir

meriti

merecer

merkredo

miércoles

meti

poner

metio

oficio

mezo

medio, centro

mi

yo

mielo

miel

minuto

minuto

moderna

moderno

mola

blando, muelle

monato

mes

mondo

mundo

mono

dinero

montri

mostrar

montrilo

manecilla del reloj

montro-fenestro

vidriera, escaparate

monumento

monumento

morgaŭ

mañana

mortigi

matar

moŝto

título de cortesía, una excelencia, majestad

motociklo

motocicleta

movi

mover

multaj

muchos

muro

muro

muso

laucha, ratón

muŝo

mosca

muta

mudo

muzeo

museo

muziko

música

nacio

nación

naĝi

nadar

naturo

naturaleza

naŭ

nueve

nazo

nariz

neeble

imposible

negro

(un) negro

neĝo

nieve

neniam

nunca

nenies

de nadie

nenio

nada

neniu

nadie, ninguno-a

nepo

nieto

nepra

indispensable, ineludible

nevo

sobrino

ni

nosotros

nigra

negro

nilono

nylon

noto

nota

nova

nuevo

novembro

noviembre

nu

pues bien

nulo

cero

nun

ahora

nur

solamente

nutra

nutritivo

obei

obedecer

objekto

objeto

odori

exhalar un olor

oficejo

oficina

ofte

frecuentemente

ok

ocho

okazi

ocurrir, acontecer

okazintaĵo

suceso

oktobro

octubre

okulo

ojo

ol

que comparativo

ombro

sombra

oni

se

onklo

tío

opinii

opinar

oranĝo

naranja

ordoni

ordenar

orelo

oreja

oro

oro

osto

hueso

ovo

huevo

pacienco

paciencia

paco

paz

pakaĵo

paquete

paki

empaquetar

palaco

palacio

panero

migaja de pan

pano

pan

pantalono

pantalón

papero

papel

pardonu

perdone usted

parenco

pariente

parfumo

perfume

parko

parque

paroli

hablar

pasanta

pasante, que pasa

pastro

sacerdote

paŝo

paso (de avanzar el pie)

patro

padre

paŭzo

pausa

peceto

trozo

peco

pedazo, pieza

pejzaĝo

paisaje

peko

pecado

pendi

pender

perdi

perder

persono

persona

peti

pedir, rogar

pezi

pesar, tener peso

piedo

pie

piki

aguijonear

pipo

pipa

placo

plaza

plaĉi

agradar, ser agradable

plafono

cielorraso, techo

planko

piso de habitación

planto

planta

plej

el más

plena

lleno, completo

plenumi

cumplir

pli

muy

plimultiĝi

crecer, multiplicarse

plimulto

mayoría

plori

llorar

plu

más (duración, tiempo)

plumo

pluma

pluvo

lluvia

pluvombrelo

paraguas

polico

(un) policía

pomo

manzana

ponto

puente

popolo

pueblo (habitantes)

pordo

puerta

porko

cerdo, puerco

porti

llevar

portreto

retrato

post

después de, detrás

poŝo

bolsillo

poŝtmarko

sello de correos

poŝto

correo

povi

poder

praktiko

práctica

prava

que tiene razón

preferi

preferir

preni

buscar, coger, recoger

preskaŭ

casi

pretigi sin

prepararse

prezidi

presidir

primtempo

primavera

profiti

aprovechar

proksima

próximo

promeni

pasear

propra

propio

pulmo

pulmón

pura

limpio

purigi

limpiar

radio

rayo, radio

rajdi

cabalgar

rajti

tener derecho a

rajto

derecho

rakonti

narrar, contar

rakonto

relato

rapida

rápido

rapidi

apresurarse, ir rápido

razejo

peluquería

razi

afeitar

reciproka

recíproco

rediri

repetir (decir de nuevo)

regi

regir, gobernar

registaro

conjunto de gobernantes

reĝo

rey

rekta

derecho, directo, recto

renkonti

encontrar (a alguien)

respekto

respeto

respondi

responder

resti

quedar, permanecer

restoracio

restaurante

ricevi

recibir

riĉa

rico

ridi

reír

rigardi

mirar

ringo

anillo

ripeti

repetir

ripozi

reposar

rivero

río

rompi

romper

ronda

redondo

rosti

asar

rozo

rosa

ruĝa

rojo

rumo

ron

ruza

astuto

sabato

sábado

saĝa

juicioso, sensato, sabio

saĝeco

sabiduría, buen sentido

saĝulo

un hombre sabio

salato

ensalada

salo

sal

salti

saltar

saluti

saludar

sama

mismo, igual

sana

sano

scii

saber

se

si condicional

sed

pero

segi

aserrar

seĝo

silla

seka

seco

sekundo

segundo

sekvi

seguir

semajno

semana

senco

sentido (acepción)

sendi

enviar

senfina

sin fin

senso

sentido (facultad)

sentaŭgulo

un inútil, un inepto

senti

sentir

sep

siete

septembro

septiembre

serĉi

buscar

serioza

serio

servisto

sirviente

ses

seis

sezono

estación del año

sidi

estar sentado, posado

signifi

significar

silenti

guardar silencio

silko

seda

simila

similar

simpatia

simpático

simpla

simple

sinjoro

señor

skandalo

escándalo

skatolo

caja

skeleto

esqueleto

skribi

escribir

sofo

sofá

soifi

tener sed

somero

verano

sonĝo

(un) sueño

sonorilo

campana

spegulo

espejo

sporto

deporte

sprita

ingenioso, chistoso

stacidomo

edificio de la estación

stacio

estación del año

stari

estar de pie, parado

stelo

estrella

stomako

estómago

stranga

extraño, no común

stratangulo

esquina de calle

strato

calle

stulta

estúpido, estulto

sub

bajo, debajo

subita

súbito

subjupo

enagua

subskribi

firmar

subvesto

ropa interior

sudo

sud

sufiĉa

suficiente

sukcesi

tener éxito

sukero

azúcar

suno

sol

sunombrelo

sombrilla

supo

sopa

supra

superior

sur

sobre

surda

sordo

surmeti

ponerse

surtuto

sobretodo, abrigo

suspekti

sospechar

ŝafo

carnero

ŝajni

parecer

ŝajnigi

fingir

ŝarĝi

cargar

ŝati

gustar de

ŝi

ella

ŝipo

barco

ŝranko

armario

ŝtono

piedra

ŝtrumpo

media

ŝtuparo

escalera

ŝtupo

escalón

ŝuo

zapato

t.e. (tio estas)

esto es, es decir

tablo

mesa

tago

día

tamen

sin embargo

tapiŝo

tapiz, alfombra

tasko

tarea

taso

taza

taŭgi

servir, ser apto

taŭrobatalo

corrida de toros

tekruĉo

tetera

telero

plato

temperaturo

temperatura

tempo

tiempo

teni

tener

teo

te

termometro

termómetro

terpomo

papa, patata

tia

tal

tiam

entonces

tie

allí, allá, ahí

timi

temer

timiga

espantoso, estremecedor

tio

eso, aquello

tiom

tanto, tanta cantidad

tiri

tirar, hacer tracción

tiu

ese, aquel

tondi

cortar con tijeras

torto

torta

trafiko

tráfico

trajno

tren

tramo

tranvía

tranĉi

cortar

tre

muy

tri

tres

trinki

beber

trinkmono

propina

tro

demasiado

trotuaro

acerca

trovi

encontrar

trunko

tronco

truo

agujero

tuj

enseguida

tuko

tela, paño

tunelo

túnel

tuŝi

tocar

tuta

total

ujo

recipiente

ungo

garra, uña

unu

uno

urbodomo

ayuntamiento

utila

útil

uzi

usar

vagi

vagar

vagono

vagón

valizo

valija, maleta

vanta

vanidoso

vaporo

vapor

varo

mercancía

veki

despertar

velo

vela (de barco)

vendi

vender

vendredo

viernes

veni

venir

ventro

ventre

verda

verde

verkisto

autor (literario, musical)

vero

verdad

verŝajna

verosímil

verŝajne

verosímilmente, al parecer

vespero

horas vespertinas

vest(aĵ)o

ropa, vestido en general

vetero

tiempo (atmosférico)

veturi

viajar, ir en vehículo

vi

usted, tú, vosotros

vico

fila, hilera, turno

vilaĝo

aldea

vintro

invierno

viro

hombre (varón)

viskio

whisky

vitro

vidrio

vizaĝo

cara, rostro

viziti

visitar

voĉo

voz

vojo

camino, vía

voki

llamar

voli

querer

vorto

palabra, vocablo

vulpo

zorro

vundi

herir

zorgi

cuidar de, preocuparse

JORGE HESS (1902 Wilde, 30 de julio de 1980). Es un esperantista argentino y cofundador de la Liga Argentina de Esperanto.

Hess escribió un manual para el aprendizaje de esperanto que fue editado por primera vez en 1956 y se titula ¿Sabe Usted Esperanto?. Es uno de los más conocidos libros en español que tratan sobre el tema junto con Curso Práctico de Esperanto de Ferenc Szilágyi, el cual Hess adaptó para los hispanohablantes en 1949.

Jorge Hess también compiló la obra Papeles de Wappers (1969) y fue algunas veces redactor de Argentina esperantisto, una antigua revista mensual.